Direct naar (in deze pagina):inhoud, zoekveld of menu.

U bevindt zich op: Home / Publicaties / Alle publicaties / Publicaties 2006 / Bezoek onze site / Persbericht: Bezoek onze site

Persbericht: Bezoek onze site

Nederland loopt in Europa voorop bij digitaliseren cultureel erfgoed

  • Bij de digitalisering van cultuur verschuift de aandacht van kleine projecten naar grootschalige digitalisering.

  • Losse initiatieven van instellingen maken vaker plaats voor samenwerking binnen en tussen sectoren.

  • Problemen rijzen vooral bij het duurzaam behoud van digitaal materiaal en het maken van afspraken rond auteursrechten.

  • Niet al het materiaal kan gedigitaliseerd worden en selectie is dan ook nodig.

  • Er is bij de digitalisering veel aandacht voor educatieve toepassingen.

  • Nederland loopt in Europa voorop bij het digitaliseren van cultuurgoed.

Dit zijn enkele conclusies uit de SCP-publicatie Bezoek onze site. Over de digitalisering van het culturele aanbod die op woensdag 13 december jl. is aangeboden aan

mevrouw drs. J.A. van Kranendonk, Directeur-Generaal Cultuur en Media van het ministerie van OCW. In het rapport geven prof.dr. Susanne Janssen (EUR), Renée Mast, MA (EUR),

Marleen Varekamp, MA (EUR) en prof.dr. Jos de Haan (SCP) een beeld van de digitalisering van cultuur in de sectoren cultureel erfgoed, kunsten, bibliotheken en publieke omroep. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCenW en vloeit voort uit het programma Cultuur en ICT  binnen het directoraat Cultuur en Media. Het rapport kwam tot stand door samenwerking tussen de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Grote hoeveelheid projecten

Verspreid over talrijke culturele instellingen zijn vele kleinschalige projecten gaande om cultuurgoed te digitaliseren en dit digitale materiaal voor een breed publiek toegankelijk te maken. Veel projecten hebben een korte looptijd zonder dat er plannen zijn voor een vervolg. Die projecten zijn ook zelden op elkaar afgestemd. Met digitaliseringprojecten als bijvoorbeeld Beelden van de Toekomst ( het project om audiovisueel materiaal van de 20 ste eeuw digitaal te restaureren, conserveren, digitaliseren en via allerlei diensten te ontsluiten) verkrijgt de digitalisering een veel grotere omvang.

Steeds meer samenwerking

Samenwerking rond digitalisering tussen organisaties binnen en tussen verschillende cultuursectoren komt steeds vaker voor. Die samenwerkingsverbanden worden gedreven door inhoudelijke verwantschap of door technische uitdagingen. Steeds vaker maken organisaties gebruik van sectoroverstijgende infrastructuren. Het belang van gedeelde standaarden, overeenkomstige metadatasystemen en dezelfde thesauri wordt breed gedeeld, maar nog niet altijd toegepast. Bij het ontwikkelen van innovatieve toepassingen spelen de zogenoemde 'creatieve pioniers', zoals V2_, Submarine, Montevideo en Fabchannel, een belangrijke rol.

Duurzaamheid en auteursrechten nog een probleem

Door de snelle technologische ontwikkelingen is het heel moeilijk om digitaal materiaal blijvend te bewaren en te gebruiken. Beheer van databases is nodig om continuïteit van toegankelijke informatie te garanderen. Door de beperkte houdbaarheid van soft- en hardware zijn met enige regelmaat overzettingen nodig. Dit geldt evengoed voor materiaal dat in het digitale domein is ontstaan (het born digital materiaal), dat vergelijkbare problemen kent bij het duurzaam toegankelijk houden. De huidige programma's rond digitalisering houden nog te weinig rekening met digitale duurzaamheid.

Door ict staat het traditionele auteursrecht ter discussie. Voor sommige instellingen vormt het auteursrecht een onoverkomelijke financiële drempel om digitaal materiaal te ontsluiten.

Voor veel kleine en middelgrote instellingen zijn de problemen met digitalisering veel basaler. Zij missen de expertise, mankracht en financiële middelen om "goed" te kunnen digitaliseren.

Selectie noodzakelijk

Er is een groeiend besef dat selectie noodzakelijk is. De methoden om te selecteren lopen echter uiteen. Soms opteert men voor een thematische aanpak, waarbij alles rond een bepaald onderwerp wordt gedigitaliseerd. In andere gevallen kiest men op basis van inhoudelijke overwegingen gekoppeld aan een indeling van de collectie in verschillende categorieën van belangrijkheid. Daarbij geeft men uiteraard prioriteit aan het digitaliseren van de voornaamste categorie. Soms wordt vraaggestuurd gewerkt. De 'klant' of 'gebruiker' geeft dan aan wat hij of zij gedigitaliseerd wil zien.

Onderwijs als belangrijke doelgroep

Cultuur is een terrein dat zich bijzonder goed leent voor de ontwikkeling van educatieve diensten. Er is steeds meer materiaal voor handen waarmee boeiende educatieve toepassingen te realiseren zijn. Via verschillende projecten wordt gewerkt aan het vergroten van de digitale toegankelijkheid van cultureel erfgoed in het onderwijs. De portal Kennisnet biedt een uitgebreid aanbod van educatieve informatie en lespakketten voor zowel leerkrachten als scholieren. Bibliotheken stellen verder per onderwijsvak dossiers samen die aansluiten bij de kerndoelen en eindtermen. Het project Teleblik maakt duizenden uren materiaal van de publieke omroepen voor het onderwijs toegankelijk.

Nederland voorop in Europa

In Europees verband is er aandacht voor het integreren en coördineren van lopende onderzoeken op het gebied van digitalisering. Europese projecten hebben meestal niet het digitaliseren van materiaal zelf als doel, maar beogen de voorwaarden te scheppen om digitalisering in EU-landen te harmoniseren. Nederland speelt een actieve rol in veel Europese projecten en behoort tot de voorlopers van de digitalisering van cultuur. Niettemin kijkt Nederlandse organisaties en instellingen regelmatig naar andere landen om te zien hoe digitalisering daar aangepakt wordt. Ontwikkelingen in Scandinavische landen en vooral in het Verenigd Koninkrijk vormen een belangrijke inspiratiebron. Een 'voorbeeldland' buiten de EU is Canada. Vooral sectoroverstijgende projecten trekken daarbij de aandacht.