logo

Persbericht: Godsdienstige veranderingen in Nederland

05 juli 2009

Meerderheid Nederlanders noemt zich buitenkerkelijk

• Bijna twee op de drie Nederlanders noemt zich buitenkerkelijk.

• De helft van de Nederlandse bevolking gelooft in een leven na de dood.

• Twee op de vijf Nederlanders geloven in de hemel, één op de vijf gelooft in de hel.

• Bijna één op de drie Nederlanders beschouwt de Bijbel als het woord van God.

• Onder kerkleden nam het 'geregeld kerkbezoek' af van 67% in 1970 tot 38% in 2004

• Nederland telt naar schatting 700.000 migrantenchristenen. Het merendeel van hen is Katholiek.

• Ongeveer een kwart van de Nederlanders gelooft in geluksamuletten, waarzeggers, astrologie en gebedsgenezers.

 

Dit zijn enkele conclusies uit de SCP-publicatie Godsdienstige veranderingen in Nederland. Verschuivingen in de binding met de kerken en de christelijke traditie , die op 5 september is verschenen. In het rapport geven de onderzoekers dr. Jos Becker en dr. Joep de Hart een beeld van de veranderingen die zich de afgelopen decennia hebben voorgedaan in de levensbeschouwelijke opvattingen en de kerkelijke betrokkenheid van de Nederlandse bevolking. Aan de orde komen onder meer hoe Nederlanders denken over God en de duivel, over een leven na de dood en over de interpretatie van de bijbel. Verder wordt aandacht besteed aan de vraag of zij nog kerkelijk actief zijn en of zij iets zien in astrologie, waarzeggerij of gebedsgenezing. Bij al deze punten wordt tevens ingegaan op verschillen onder de bevolking en worden vergelijkingen getrokken met de ontwikkelingen in andere Europese landen en de Verenigde Staten. Overigens wordt in deze publicatie niet nader ingegaan op andere godsdiensten in Nederland, zoals de Islam. Hier is in eerdere publicaties reeds aandacht aan besteed.

Voortgaande ontkerkelijking, zij het in een trager tempo

De ontkerkelijking was de afgelopen decennia een belangrijke ontwikkeling in de Nederlandse samenleving.. Hoewel het tempo van de ontkerkelijking de laatste jaren is afgenomen, lijkt er van een omgekeerde trend vooralsnog geen sprake.

Volgens het langjarige SCP-onderzoek Culturele Veranderingen in Nederland is het aandeel van het Nederlanders dat zich buitenkerkelijk noemt gestegen van 24% in 1958 tot 64% in 2004.

Onder de Nederlandse bevolking nam het aandeel dat zich Rooms-Katholiek noemt af van 42% in 1958 tot 17% in 2004. In diezelfde periode daalde het aandeel van de Nederlands Hervormden van 23% naar 6% en dat van de Gereformeerden van 8% tot 4%. Alleen de aanhang van de 'andere kerkgenootschappen' - een zeer gemêleerde groep (waaronder de Evangelische en de Pinkstergemeenten) - nam toe: van 3% in 1958 tot 5% in 2004.

Verder nam onder de overgebleven kerkleden het 'geregeld kerkbezoek' (tenminste eens per maand) af van 67% in 1970 tot 38% in 2004. Deze daling was het sterkst onder de Rooms-Katholieken (van 71% in 1970 tot 19% in 2004).

Meer geloof in hemel dan in hel

De helft van de Nederlandse bevolking gelooft in een leven na de dood en twee op de vijf Nederlanders geloven in het bestaan van een hemel. Ongeveer eenzelfde aantal denkt dat het zin heeft om te bidden en dat religieuze wonderen mogelijk zijn. Het aandeel Nederlanders dat in wonderen gelooft nam de laatste 15 jaar toe van 31% in 1991 tot 43% in 2004. In het bestaan van de hel en van de duivel gelooft nog niet één op de vijf Nederlanders. Een behoorlijke minderheid van de bevolking denkt dat Adam en Eva echt hebben bestaan (24%) en dat de Bijbel het woord van God is (31%). Het aandeel van de Nederlanders die menen dat de Bijbel het woord van God is daalde van 40% in 1985 tot 31% in 2002

De veranderingen deden zich niet alleen voor onder kerkleden, maar ook onder de buitenkerkelijken. Zo steeg het aandeel van de buitenkerkelijken die in een leven na de dood geloven van 27% in 1985 tot 37% in 2002, terwijl het aandeel dat in de hemel gelooft in diezelfde periode toenam van 18% tot 25%. Deze veranderingen deden zich vooral voor onder de generatie van buitenkerkelijken die na 1960 zijn geboren.

Migrantenkerken: integreren via de kerk

Momenteel telt Nederland naar schatting 700.000 migrantenchristenen. Zij wonen overwegend in de randstad en het merendeel is Katholiek. Soms blijven zij deel uitmaken van de religieuze gemeenschap in het land van herkomst, soms sluiten zij zich aan bij de in ons land gevestigde kerken. Een deel sticht eigen onafhankelijke christelijke gemeenschappen en is aangesloten bij migrantenkerken. Het beperkte aantal beschikbare onderzoeken wekt de indruk dat migrantengemeenten en migrantenkerken een belangrijke rol spelen bij de opvang en integratie van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving: als ontmoetingsplaats, hulpbron en spreekbuis.

Geen grote aanhang voor alternatieve levensbeschouwingen

Hoewel recente landelijke gegevens ontbreken bestaan er aanwijzingen dat de aanhang van alternatieve levensbeschouwingen in ons land niet erg groot is. Afgezien van sommige alternatieve geneeswijzen, gaat het om beperkte aantallen geïnteresseerden met een doorgaans niet zo diepgaande betrokkenheid. Ongeveer een kwart van de Nederlanders gelooft in geluksamuletten, waarzeggers, astrologie en gebedsgenezers. Dit Nederlandse percentage ligt gemiddeld 20% lager dan in andere Europese landen.

Het meest ontvankelijk voor deze zaken zijn personen die een middenpositie innemen tussen overtuigd ongeloof en orthodox geloof: de 'ietsisten', alsook de gelovers in een hogere macht of kracht, de incidentele kerkgangers, de mensen die zo af en toe bidden en zij die de bijbel niet letterlijk willen nemen maar wel beschouwen als een uitzonderlijk boek. Het gaat naar verhouding vaak om mensen die zich bestempelen als 'nieuwe gelovige', oftewel iemand die pas op latere leeftijd religie heeft ontdekt, zonder zich kerkelijk te willen binden.

Nederland in Europa

Ontkerkelijking doet zich voornamelijk voor in West Europa, al zijn er wel verschillen tussen de landen. Vooral in Frankrijk en de voormalige Oost-Duitse gebieden is de secularisatie ver voortgeschreden. In Scandinavië is het kerklidmaatschap weliswaar wijd verbreid, maar komen de leden niet of nauwelijks in de kerk en worden christelijke leerstellingen weinig onderschreven. In Italië en Spanje is het kerklidmaatschap, de kerkelijke deelname en de aanhang voor de religie daarentegen groot. Ons land bevindt zich (met enkele andere landen) in een middenpositie. Na het wegvallen van het officiële taboe op religie (ten tijde van het communisme) zijn er in Rusland tekenen van een religieuze opleving (het aantal Russen dat in God gelooft nam toe van 39% in 1991 tot 54% in 1998 en het percentage kerkleden steeg in diezelfde periode van 32% tot 63%).

De Europese kerken lijken een functie te behouden bij de rituele begeleiding van belangrijke overgangen in het leven. Daarnaast behoudt het begrip 'religieus' een zekere betekenis. In ons land noemt bijvoorbeeld ruim 20% van de buitenkerkelijken zich religieus.



Home / Publicaties / Alle publicaties / Publicaties 2006 / Godsdienstige veranderingen in Nederland / Persbericht: Godsdienstige veranderingen in Nederland

Menu