Persbericht: Mantelzorg

Mantelzorg: vaak lang en soms zwaar

Een overzicht van de steun van en aan mantelzorgers in 2007

Drie en half miljoen mensen geven hulp aan zieken en gehandicapten; in 2007 helpen 1,7 miljoen mensen in relatief ernstige zorgsituaties;

Vooral de mantelzorg aan een partner of een kind is zeer intensief en duurt vaak vele jaren.
Een op de vijf mantelzorgers verzorgt twee of meer personen.
71% van de mantelzorgers onder 65 jaar combineert de zorgtaken met een betaalde baan.
Werkende mantelzorgers leveren vooral eigen vrije tijd in; formeel verlof wordt alleen ingezet als laatste redmiddel.
In 2007 zijn tussen de 50.000 en 100.000 mantelzorgers (tijdelijk) gestopt met werken of zijn minder gaan werken vanwege het verlenen van mantelzorg.
17% is zwaar of overbelast door de mantelzorg; 15% ervaart een achteruitgang van de eigen gezondheid.

Dit zijn enkele conclusies uit de SCP publicatie Mantelzorg. Een overzicht van de steun van en aan mantelzorgers in 2007, die op dinsdag 24 februari verschenen is. In het rapport, onder de redactie van dr.ir. Alice de Boer, dr. Marjolein Broese van Groenou en drs. Joost Timmermans, wordt een beeld gegeven van de mantelzorg in Nederland in 2007. Het rapport is opgesteld op verzoek van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Speciaal voor dit onderzoek is door het Centraal Bureau voor de Statistiek onder bijna 2500 mantelzorgers een enquête gehouden.

Aantal mantelzorgers in Nederland

Op jaarbasis verlenen rond de drie en een half miljoen mensen hulp aan hun zieke verwanten, vrienden of buren. In 2007 hebben 1,7 miljoen mensen iemand verzorgd met relatief ernstige gezondheidsproblemen.

Mantelzorg is de gewoonste zaak van de wereld

De overgrote meerderheid, meer dan 80%, zegt dat zij hun familieleden en bekenden helpen vanuit liefde en genegenheid en omdat zij het 'vanzelfsprekend' vinden. Bij een derde speelt mee dat zij een tehuisopname van degene voor wie ze zorgen willen voorkomen. 23% meldt dat er niemand anders als helper beschikbaar was.

Mantelzorg is intensief en duurt vaak jaren

40% geeft hulp aan een ouder of schoonouder. Deze mantelzorg omvat gemiddeld 16 uur per week en duurt ongeveer vijf jaar. 20% verzorgt de zieke partner. Bijna 10% biedt hulp aan een kind, dat overigens ook al volwassen kan zijn. De hulp aan partner en kind is erg intensief (circa 40 uur per week) en duurt vaak lang (gemiddeld vijf jaar bij een partner en meer dan negen jaar bij een kind). Ruim tien procent van de mantelzorgers geeft hulp aan een zieke of gehandicapte broer of zus, een ander familielid, een kennis of een vriend. Deze hulp is minder intensief en duurt ook veel korter.

Uit dit onderzoek blijkt voor het eerst dat relatief veel mantelzorgers een extra zware taak hebben omdat ze twee of meer personen helpen.

15% van de mantelzorgers verzorgde iemand die in de 12 maanden voorafgaand aan de enquête overleden is.

Bijna drie op de vier heeft betaald werk

61% van de mantelzorgers is vrouw en 51% is tussen de 45 en 65 jaar. Er zijn dus ook veel mannelijke helpers en personen die ouder dan 65 jaar zijn (17%). 71% van de mantelzorgers jonger dan 65 jaar combineert de mantelzorg met een betaalde baan. In deze groep is het sekseverschil wat kleiner. Mantelzorgers met een baan zijn vaak hoog opgeleide, jonge, gezonde mensen. Zij geven wel minder vaak intensieve en langdurige hulp dan niet-werkende mantelzorgers. Een baan is niet goed te combineren met de dagelijkse persoonlijke verzorging (wassen, eten en drinken, toiletbezoek) of met activiteiten die onder werktijd moeten gebeuren, zoals het bezoek aan de huisarts.

Werkende mantelzorgers lossen zelf tijdsproblemen op

De meerderheid van de werkenden vindt dat betaald werk en mantelzorg goed te combineren zijn, 30% valt de combinatie tegen en 7% vindt deze te zwaar. Bijna de helft (40%) ervaart regelmatig een tekort aan tijd. Mantelzorgers proberen tijd vrij te maken door vakantiedagen op te nemen (35%), flexibele werktijden af te spreken met de werkgever (25%) of de partner het huishouden te laten doen (24%). Pas als het niet anders kan gebruikt men verlofregelingen (19%). Deze mogelijkheid is niet voldoende bekend en ook niet toereikend.

Mantelzorgers van kind of partner gaan minder werken

In het jaar voor het onderzoek is 7% van de mantelzorgers minder gaan werken en is 3% (tijdelijk) gestopt met werken. Het betrof in 2007 tussen de 50.000 en 100.000 mensen. Degenen die voor hun partner of kind zorgen, vaak huisgenoten van de hulpbehoevende, doen dit vaker dan gemiddeld.

Solitaire mantelzorgers zijn kwetsbaar

Ongeveer een op de drie helpers staat er helemaal alleen voor. Velen hebben niemand met wie ze de zorglast kunnen delen of durven geen hulp aan anderen te vragen. Soms houdt ook de hulpbehoevende zelf de hulp tegen, omdat deze geen vreemden in huis wil. Ruim een kwart van de mantelzorgers deelt de zorg met andere mantelzorgers, bij 40% biedt ook de thuiszorg hulp.

Driekwart van de mantelzorgers gaat er vanuit dat familie en vrienden de zorg van hen overnemen als zij uitvallen. Een minderheid denkt dat in dat geval thuiszorg moet worden ingeschakeld of dat tehuisopname onvermijdelijk is.

Samenwerking tussen mantelzorgers verloopt goed

90% van de mantelzorgers is blij met de hulp en waardering van andere mantelzorgers. Bij een minderheid ontstaat soms onenigheid over de zorgverlening, vooral over de noodzaak tot tehuisopname van de ouder of schoonouder. Ook als mantelzorgers allemaal dezelfde taken verrichten, is de kans op onenigheid groter.

Mantelzorg doet goed

Driekwart van de helpers oordeelt positief over de hulp die ze verlenen: de relatie met de hulpbehoevende wordt intenser en intiemer en ze genieten samen van kleine dingen. Wie veel van dit soort positieve ervaringen heeft voelt zich ook gelukkiger.

Voor mantelzorgers is waardering en erkenning door de overheid is van groot belang; zij hebben niet het gevoel dat zij dat voldoende krijgen.

Mantelzorg kan ook te zwaar zijn

In 2007 voelde 17% zich zwaar belast door de hulptaak of zelfs overbelast. Het gaat om enkele honderdduizenden mantelzorgers. Een bijna even grote groep, 15%, zegt dat de gezondheid achteruit is gegaan door het bieden van mantelzorg. Nog eens 15% is somberder of neerslachtiger geworden. Helpers van partners en kinderen treft dit vaker dan anderen.

De overheid heeft zich tot doel gesteld het aantal mantelzorgers op het zelfde niveau te houden. Overbelasting en gezondheidsverlies maken dit moeilijk; veel mantelzorgers geven ook zelf aan ondersteuning nodig te hebben of tijdelijke vervanging.

SCP-publicatie 2009/5. Mantelzorg, een overzicht van de steun van en aan mantelzorgers in 2007, Alice de Boer, Marjolein Broese van Groenou en Joost Timmermans (red.). Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau. februari 2009. ISBN 9037704082 prijs € 21,90.