logo

Moslims steeds religieuzer

07 juni 2018

Ook diversiteit tussen moslimgroepen

  • Bij zowel Turkse als Marokkaanse moslims neemt de religiositeit toe. Voor veel moslims, ook jongeren, is het geloof een belangrijk deel van hun leven.

  • In de afgelopen 10 jaar is het bidden toegenomen. Van de Marokkaans moslims bidt 78% vijf maal per dag, bij de Turkse moslims is dit 33%. Bij de Turkse moslims is het moskeebezoek toegenomen. Ongeveer 40% van beide groepen bezoekt tenminste wekelijks een moskee.

  • Marokkaanse moslima’s dragen steeds vaker een hoofddoek (78% t.o.v. 10 jaar geleden 64%). Ook bij jongeren en de tweede generatie is een toename te zien. Bij Turkse moslima’s is deze toename er niet.

  • Het overgrote deel van de Marokkaanse moslims (87%) vast alle dagen tijdens de ramadan, dit geldt voor iets meer dan de helft (55%) van de Turkse moslims. Een zeer groot deel van de moslims eet (bijna) altijd halal.

  • Onder Turkse Nederlanders is in de periode 2006-2015 een lichte toename in het deel dat niet-gelovig is, onder Marokkaanse Nederlanders niet. Het aandeel moslims is bij Turkse Nederlanders afgenomen (van 93 naar 86%), maar niet bij Marokkaanse Nederlanders. Van hen beschouwt 94% zich moslim. Vooral hoger opgeleide en tweede generatie Turkse Nederlanders noemen zich relatief vaak niet-moslim.

  • Op basis van hun religieus gedrag, opvattingen en identificatie zijn 5 groepen moslims onderscheiden. De twee meest gelovige groepen, de vrome en strikt praktiserende moslims, vormen samen 84% van de Marokkaanse moslims. Bij de Turkse moslims is dit 45%. Er zijn weinig seculiere moslims (7% bij de Turkse moslims, 2% bij de Marokkaanse moslims). 

Dit blijkt uit De religieuze beleving van moslims in Nederland. Diversiteit en verandering in beeld, een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) door Willem Huijnk. Dit onderzoek geeft een overzicht van (ontwikkelingen in) de religieuze beleving en betrokkenheid van verschillende moslimgroepen in Nederland. Op basis van hun religieus gedrag, opvattingen en identificatie zijn 5 type moslims onderscheidden. Ook wordt onderzocht hoe deze groepen in de Nederlandse maatschappij staan. Bijvoorbeeld over hun gezondheid, opvattingen, discriminatie-ervaringen en hun sociale contacten. In totaal zijn 7,249 moslims ondervraagd (in verschillende jaren) met name van Turkse en Marokkaanse herkomst. Het rapport gaat niet in op radicalisering, extremisme of extreem-orthodoxe religieuze gedragingen van moslims.

Aandeel moslims neemt bij Turkse Nederlanders af, niet bij Marokkaanse Nederlanders

Ongeveer 6% van de volwassenen bevolking in Nederland is moslim. Veruit het grootste deel heeft een niet-westerse achtergrond, ongeveer twee derde is van Turkse of Marokkaanse herkomst. Het aandeel dat zich moslim noemt is bij de Marokkaanse Nederlanders (94%) groter dan bij Turkse Nederlanders (86%). Het aandeel niet-gelovigen is bij de Turkse groep (10%) groter dan bij de Marokkaanse groep (5%). Tussen 2006 en 2015 is het aandeel moslims onder de Turkse groep afgenomen van 93% naar 86%. Bij de Marokkaanse groep is er geen afname in hun religieuze zelftoekenning te zien.

Moslims bidden steeds vaker

Het bidden neemt onder beide generaties van de Turkse en Marokkaanse moslims toe. Marokkaanse moslims bidden aanzienlijk vaker dan Turkse moslims. Van de Marokkaans moslims bidt ruim driekwart (78%) vijf maal per dag, bij de Turkse moslims is dit een derde. Het deel dat helemaal niet bidt is onder beide groepen gering. Vrouwen, de eerste generatie en ouderen bidden vaker dan mannen, de tweede generatie en jongeren. Niettemin bidt ook nog ruim twee derde van de Marokkaanse jongeren en - tweede generatie. Bij jonge of tweede generatie Turkse moslims is dit deel veel kleiner (18%).

Turkse moslims bezoeken vaker moskee

Bij de Turkse moslims is de afgelopen 10 jaar het moskeebezoek bij beide generaties toegenomen. Bij Marokkaanse moslims is er geen duidelijke ontwikkeling. Het deel dat tenminste wekelijks naar de moskee gaat is in 2015 onder Turkse en Marokkaanse moslims ongeveer even groot (respectievelijk 40 en 37%). Van de Turkse moslims gaat een vijfde nooit naar een moskee, bij de Marokkaanse moslims is dit een kwart.

Marokkaanse moslima’s dragen steeds vaker een hoofddoek

Het dragen van een hoofddoek is in 10 jaar tijd bij de (jonge) Marokkaanse moslima’s sterk toegenomen. In 2006 droeg bijna twee derde (64%) een hoofddoek, in 2015 is dit ruim drie kwart (78%). Bij de Turkse moslima’s zijn geen verschillen in de tijd zichtbaar, bijna de helft (49%) draagt een hoofddoek. Onder jongeren wordt de hoofddoek minder gedragen dan onder ouderen. Van de jonge Turkse moslima’s draagt een kwart. Bij de Marokkaanse tweede generatie draagt ongeveer 60% een hoofddoek.

Bijna alle Marokkaanse moslims vasten tijdens de ramadan

Een zeer groot deel van de moslims eet (bijna) altijd halal (respectievelijk 93% van de Marokkaanse moslims en 80% van de Turkse moslims). Het overgrote deel van de Marokkaanse moslims (87%) vast alle dagen tijdens de ramadan, dit geldt voor iets meer dan de helft (55%) van de Turkse moslims.

Religieuze identiteit was en is belangrijk voor moslims

Het moslim-zijn was in 2006 belangrijk voor de Turkse en Marokkaanse moslims en dat was in 2015 nog onverminderd zo. Een zeer groot deel geeft aan dat het geloof een zeer belangrijk deel is van henzelf, vooral bij de Marokkaanse moslims (96%); de religieuze identificatie van Turkse moslims is, met 89%, iets minder sterk dan die van Marokkaanse moslims.

Diversiteit onder moslims: een typologie

Aan de hand van verschillende aspecten van het geloof kan er een typologie met 5 categorieën van moslims worden onderscheiden. Voor seculiere moslims heeft het geloof weinig betekenis en wordt het geloof nauwelijks gepraktiseerd. Voor culturele moslims is het geloof wel belangrijk, maar uit zich dit niet in het praktiseren van de rituele gedragingen zoals bidden of moskeebezoek. Selectieve moslims nemen regelmatig deel aan de sociale en rituele praktijken, maar niet zeer frequent. Het geloof neemt voor de vrome, private moslims een zeer belangrijke plaats in en zij bidden bijvoorbeeld veel en de voedselvoorschriften worden nauw gevolgd. Hun religiositeit wordt wel hoofdzakelijk in de privé-situatie beleden, een moskee wordt amper bezocht. Strikt praktiserende moslims zijn zeer actief in de rituele (bidden, moskeebezoek) en culturele (halal eten, ramadan) praktijk. Ook zijn zij het sterkste van mening dat moslims moeten leven volgens de regels van de islam.

 

Moslimtypologie, naar onderliggende indicatoren, bevolking van 15 jaar en ouder, 2015 (in gemiddelden en procenten) 

Bron: SCP (SIM’15)

Weinig seculiere moslims, onder Marokkaanse moslims veel strikte en vrome moslims

Veruit het grootste deel van de Marokkaanse moslims is strikt praktiserend (41%) of vroom (43%). Bij Turkse moslims is er meer diversiteit en zijn de strikte en vrome groep beduidend kleiner van omvang. De twee categorieën die qua gedrag en opvattingen het meest gelovig zijn (de vrome en orthodoxe moslims) zijn onder zowel de Turkse (van 37 naar 45%) als Marokkaanse groep (van 77 naar 84%) sinds 2006 toegenomen. Er zijn weinig seculiere moslims (7% bij de Turkse moslims, 2% bij de Marokkaanse moslims). 

Moslim in de Nederlandse samenleving

De religiositeit van moslims houdt duidelijk verband met niet-godsdienstige levensterreinen. De moslimgroepen die het meest religieus zijn in hun gedrag en opvattingen, met name de strikte moslims, hebben hechte banden binnen de herkomstgroep, verrichten veel vrijwilligerswerk en mantelzorg en ervaren een goede geestelijke gezondheid. Tegelijkertijd is de sociaal-culturele afstand ten aanzien van (autochtone) Nederland(ers) groot en onderschrijven zij conservatieve waarden. De seculiere moslims zijn het meest progressief in hun opvattingen, hebben het vaakst betaald werk, voelen zich verbonden met Nederland, en hebben relatief veel sociale contacten buiten de herkomstgroep. De sociaal-emotionele banden met de herkomstgroep is relatief minder sterk. Ook verrichten zij minder vaak vrijwilligerswerk en mantelzorg. Het beeld van de Nederlandse samenleving is onder alle moslimgroepen, uitgezonderd de groep van seculiere moslims, weinig positief. Het vertrouwen in de regering en de politie is niet groot. Ook delen zij de perceptie van een niet al te positief en soms vijandig maatschappelijk klimaat. Onder geen van de moslimgroepen wordt het gebruik van geweld voor het geloof sterk onderschreven.

Over het onderzoek

In De religieuze beleving van moslims in Nederland. Diversiteit en verandering in beeld is er vooral veel informatie over de grootste twee moslimgroepen in Nederland, de Turkse en Marokkaanse moslims. Ook besteden we kort aandacht aan de religieuze beleving van een aantal kleinere groepen, zoals moslims met een Somalische, Surinaamse en Iraanse achtergrond. Deze publicatie is de eerste van een reeks van studies naar religie en spiritualiteit van het Sociaal en Cultureel Planbureau. In het tweede deel zal een overzicht worden gegeven van de meer recente ontwikkelingen in christelijk Nederland, waarbij ook de christenmigranten aan bod komen. Het derde deel zal vooral ingaan op de verbreiding en impact van niet kerkelijk gebonden vormen van spiritualiteit en op de levensbeschouwing van buitenkerkelijken en niet gelovigen.

 

Home / Nieuws / Moslims steeds religieuzer

Menu