logo

Onbenutte kansen voor kansrijke dialoog in de samenleving over maatschappelijk conflict

06 september 2018

Vrijwilligersinspanningen rondom vluchtelingen divers en tegenstrijdig, vaak ook strijdig met overheidsplannen

In de Nederlandse civil society, bestaande uit initiatieven en organisaties die mensen vrijwillig vormen, zijn diverse verbanden tussen mensen die het onderling lang niet altijd eens zijn. Bijvoorbeeld bij de vrijwillige inspanningen van mensen rondom vluchtelingen. De vrijwilligersgroepen vormen een breed spectrum waarvan de meest luidruchtige de boventoon voeren. Ze gaan soms in tegen overheidsbeleid. Hierdoor lijkt het alsof groepen met verschillende opvattingen – ‘voor- en tegenstanders’ van vluchtelingen – in gescheiden werelden leven. In werkelijkheid blijken een constructieve dialoog en praktische oplossingen vaak mogelijk, al is er nog meer werk nodig om het te realiseren. Uiteindelijk kan dit leiden tot wederzijds begrip en polarisatie tegengaan. 

Dit blijkt uit het SCP-rapport Verdeeldheid en verbinding. Terugblik op de rol van de civil society bij de komst van vluchtelingen. Deze publicatie beschrijft de civil society rondom asielzoekers, mensen met een vluchtelingenstatus en uitgeprocedeerde asielzoekers (voortaan: ‘vluchtelingen’). De civil society bestaat uit initiatieven en organisaties die mensen vrijwillig vormen. Ze maken geen deel uit van de staat of de commerciële sector. Dit onderzoek is onderdeel van breder onderzoek naar de rol van de civil society in Nederland en Europa. Het rapport is gebaseerd op 32 interviews met organisaties die het landelijk asiel- en integratiebeleid beïnvloeden, burgerinitiatieven die de sociale netwerken van vluchtelingen in Utrecht versterken en groepen die zich verzetten tegen de komst van asielopvang in de Utrechtse wijk Overvecht.

Contact tussen mensen met verschillende opvattingen moeizaam, maar belangrijk
Mensen van Utrechtse initiatieven die vluchtelingen ondersteunen komen in hun dagelijks leven nauwelijks in aanraking met mensen die zich verzetten tegen vluchtelingenopvang. ‘Voor- en tegenstanders’ staan vaak dichter bij elkaar dan het in de media en de politiek lijkt. Door gebrek aan contact is er echter weinig inlevingsvermogen en weinig bekendheid met elkaars positie. Dit bemoeilijkt de zoektocht naar constructieve oplossingen. Verzet tegen een asielzoekerscentrum in de Utrechtse wijk Overvecht kwam bijvoorbeeld eerder voort uit onvrede over gebrekkige aandacht voor problemen in de wijk, dan uit afkeer van vluchtelingen. Meer en betere dialoog had dit soort achterliggende problemen eerder in beeld kunnen brengen.

De gematigde tegenstem sneeuwt onder
Bij de geïnterviewden leeft het beeld dat we in debatten, zoals dat over vluchtelingen, alleen de twee extremen horen. Mensen met meer gematigde opvattingen blijven veelal achterwege. De gemeente Utrecht en burgerinitiatieven probeerden podia te creëren waar critici van de opvang rustig hun verhaal kwijt konden. Dit lukte maar mondjesmaat. De meest radicale partijen werden gemeden, en meer gematigden voelden zich vaak slecht op hun plek, waren bang voor persoonlijke consequenties van hun optreden of hadden het gevoel dat er niet geluisterd zou worden naar hun bijdragen. Dit geeft aanleiding om te zoeken naar podia waarop het debat goed gevoerd kan worden om met maatschappelijke spanningen om te gaan. Naast debatavonden, bewonerspanels en de lokale media is het zaak om te zoeken naar nieuwe vormen.

Spanning hoort bij de participatiesamenleving
Betrokkenen zien als kracht van de civil society dat verschillende denkbeelden naast elkaar kunnen bestaan. Spanning is daarom onlosmakelijk verbonden met de samenleving. Organisaties als Vluchtelingenwerk Nederland zijn nauw betrokken bij de uitvoering van het asiel- en integratiebeleid en uiten er tegelijk kritiek op. Dit zorgt zowel voor samenwerking als voor spanningen met de overheid. Spanning bestaat ook tussen organisaties die zich inzetten voor vluchtelingenrechten. De civil society bestaat uit organisaties die het niet altijd met elkaar eens zijn, bijvoorbeeld over de inzet voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Beleidsmakers zouden er goed aan doen te erkennen dat de participatiesamenleving meer is dan een verzameling initiatieven die grotendeels in lijn met beleidsbedoelingen handelen.

Effecten van beleidsbeïnvloeding
Beïnvloeding van landelijk beleid is vaak effectief, maar er overheerst bij de geïnterviewden over het hele politieke spectrum geen gevoel van tevredenheid over wat er is bereikt. Organisaties die zich inzetten voor vluchtelingenrechten bereikten dat er een pardonregeling kwam voor ruim 27.000 uitgeprocedeerde asielzoekers, dat financiering van maatschappelijke begeleiding van statushouders bleef behouden, dat de asielprocedure sneller en humaner werd en dat veel minder kinderen worden gedetineerd. Groepen die zich verzetten tegen het azc in Overvecht bereikten dat het centrum kleiner en tijdelijk werd, en dat het gepaard ging met investeringen in de wijk. In die zin is het werk van maatschappelijke organisaties nooit klaar.

 

Home / Nieuws / Onbenutte kansen voor kansrijke dialoog in de samenleving over maatschappelijk conflict

Menu