logo

Persbericht: Rechtspraak, productiviteit in perspectief

17 november 2009

Productiviteit rechtspraak gestegen

•  Tussen 2002 en 2005 is de productiviteit bij de rechtbanken gestegen met 14% en bij de gerechtshoven met 10%.

•  De verschillen in arbeidsproductiviteit tussen individuele rechtbanken en gerechtshoven kunnen oplopen tot 50% bij de rechtbanken en tot ruim 60% bij de gerechtshoven.

•  Middelgrote rechtbanken zijn productiever dan de kleine en de grote.

•  Een groter aanbod van zaken leidt tot hogere productiviteit.

•  Hogere productiviteit hoeft niet ten koste te gaan van de kwaliteit.

Dit zijn enkele conclusies uit de publicatie Rechtspraak: productiviteit in perspectief die op dinsdag 3 april jl. is verschenen. In dit gezamenlijke rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Raad voor de rechtspraak (Rvdr) geven de onderzoekers  drs. Ab van der Torre (SCP), dr. Frank van Tulder (Rvdr), dr. Jedid-Jah Jonker (SCP), drs. Theresa Steeman (Rvdr) en Gerard Paulides (Rvdr) een beeld van de ontwikkelingen en verschillen in productiviteit van alle rechtbanken (19) en gerechtshoven (5) in Nederland in de periode 2002-2005. Tevens wordt getracht deze ontwikkelingen en verschillen te verklaren.

Productiviteit rechtspraak in 2002-2005 gestegen

De totale productie (het aantal afgehandelde zaken) van de negentien rechtbanken is in de periode 2002-2005 gestegen met 16%. Deze groei ging gepaard met een extra inzet van middelen van 2%. Dat betekent dat de totale productiviteit met 14% is toegenomen. De arbeidsproductiviteit (de productie per arbeidsjaar) steeg met 5%. Bij de vijf gerechtshoven steeg de totale productiviteit met 10%. Dit is het resultaat van een productiestijging met 25% tegen een toename van de personeelssterkte met 14%. De arbeidsproductiviteit steeg met 4%.

Bij de rechtbanken varieert de toename van de arbeidsproductiviteit van 12% bij de sector kanton tot

-5% bij de sector straf. Bij de gerechtshoven steeg de arbeidsproductiviteit bij de sectoren civiel met 9% , terwijl deze met 5% daalde bij de sector bestuur.

De verschillen in productiviteit bij rechtbanken en gerechtshoven hoeven niet altijd blijvend te zijn. Zo zijn tussen 2002 en 2005 grote veranderingen zichtbaar in de onderlinge rangorde naar productiviteit. De verschillen in arbeidsproductiviteit tussen individuele rechtbanken en gerechtshoven kunnen oplopen tot 50% bij de rechtbanken en tot ruim 60% bij de gerechtshoven.

Optimale schaal biedt mogelijkheden voor productiviteitswinst

De productiviteitsverschillen worden in beperkte mate veroorzaakt door verschillen in de schaal waarop de rechtbanken en gerechtshoven werkzaam zijn. Zo zijn de middelgrote rechtbanken gemiddeld productiever dan de kleine en de grote. Bij rechtbanken met minder dan 200 of meer dan 500 arbeidsjaren is de productiviteit duidelijk lager dan die bij de optimale omvang van 330 arbeidsjaren.

Bij gerechtshoven zijn de schaaleffecten iets groter. De optimale schaal ligt hier lager, namelijk rond de 100 arbeidsjaren. Dit komt waarschijnlijk door het meer specialistische karakter van de gerechtshoven.

De in de analyses gevonden schaaleffecten per sector zijn vaak iets sterker dan voor het gerecht als totaal. Met name de kleine sectoren bestuur en de grote sectoren straf van de rechtbanken opereren op een ongunstige schaal.

Volgens de onderzoekers kan een meer optimale schaal van werkzaamheden tot productiviteitswinst leiden bij de rechtbanken en gerechtshoven. Dat kan bijvoorbeeld door meer samenwerking en een herverdeling van zaken bij sectoren.

Aanbod van zaken van belang: hogere productiviteit niet ten koste van kwaliteit

Het aanbod van zaken is van invloed op de productie en is deels oorzaak van de gevonden productiviteitsverschillen. Een groot aanbod van zaken in verhouding tot de beschikbare middelen leidt doorgaans tot een hogere productiviteit. De doorlooptijden nemen dan echter wel toe. Een goede aansluiting van de inzet van middelen bij het aanbod van zaken is dan ook van groot belang voor de productiviteit.

De analyses geven geen aanwijzingen dat een hogere productiviteit ten koste gaat van de kwaliteit. Integendeel, het lijkt er eerder op dat rechtbanken en gerechtshoven die een grotere productiviteit kennen, geen slechtere en soms zelfs betere kwaliteit leveren. Verder blijkt de productiviteitsstijging die in dit rapport tussen 2002 en 2005 bij de rechtbanken wordt geconstateerd ook samen te gaan met een stijgende klantwaardering.

Nader onderzoek 'op de werkvloer'

In het onderhavige onderzoek konden lang niet alle verschillen en ontwikkelingen in productiviteit worden verklaard. Er zijn aanwijzingen dat ook de wijze van inrichting van werkprocessen, zoals het beleid rond het aanhouden van strafzaken en de wijze van benaderen van partijen in civiele zaken, invloed heeft op de productiviteit.

De Raad voor de rechtspraak streeft ernaar om als vervolg op dit onderzoek samen met een aantal rechtbanken een onderzoek 'op de werkvloer' uit te voeren. Hierbij kan dan bijvoorbeeld nader worden ingegaan op de betekenis van kenmerken van de organisatiecultuur en de inrichting van bedrijfsprocessen.

Home / Publicaties / Alle publicaties / Publicaties 2007 / Rechtspraak: productiviteit in perspectief / Persbericht: Rechtspraak, productiviteit in perspectief

Menu