logo

Persbericht 'Crisis in aantocht?'

27 oktober 2009

De Nederlander over zichzelf, de samenleving en de politiek


Crisis in aantocht?

Verdiepingsstudie Continu Onderzoek Burgerperspectieven 2009

  • De overgrote meerderheid (82%) van de Nederlanders noemt zich (zeer) gelukkig, 87% is tevreden met de eigen financiële situatie. De tevredenheid met de samenleving (79%), de economie (78%) en de politiek in Den Haag (50%) liggen een stuk lager.

  • De top drie van genoemde maatschappelijke problemen in 2008 zijn samenleven, normen en waarden (20%), inkomen en economie (14%), en politiek en bestuur (13%).

  • Het vertrouwen in de politiek is in Nederland in internationale vergelijking nog steeds hoog, maar na 2002 wel gedaald.

  • Veel verschillen in meningen ten opzichte van het eigen leven, de maatschappij en de politiek zijn terug te voeren op verschillen in opleidingsniveau: hogeropgeleiden zijn tevredener over hun leven, de samenleving en economie, en hebben meer vertrouwen in de politiek.

  • Burgers die beroepshalve dagelijks met omgangsvormen te maken hebben (als politieagenten, docenten, zorgpersoneel en taxichauffeurs) ergeren zich in hun werk het meest aan de omgangsvormen van hoger opgeleide autochtonen (arrogant en neerbuigend) en autochtone en allochtone jongeren (lastig en te mondig).

  • Hoewel beroepsgroepen die dagelijks met de omgangsvormen van Nederlanders geconfronteerd worden soms extreme gebeurtenissen meemaken, wegen de vervelende ervaringen (vooralsnog) niet op tegen het plezier van het omgaan met mensen.

Dit zijn enkele resultaten uit de eerste verdiepingsstudie Crisis in aantocht? van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) die op woensdag 21 oktober jl. in Den Haag is gepresenteerd, tezamen met het derde Kwartaalbericht 2009 en een achtergrondstudie. Prof. dr. Paul Dekker, dr. Tom van der Meer, dr. Peggy Schyns en Eefje Steenvoorden MSc laten in hun studie Crisis in aantocht? de ontwikkelingen in en constanten van de Nederlandse publieke opinie in 2008 over het eigen leven, samenleving en politiek, de revue passeren. In de verdiepingsstudie zijn - zoals de naam aangeeft - bepaalde thema's verder uitgediept, zoals de internationale context, veranderingen in opinie door de tijd, het effect van het opleidingsniveau op houdingen, omgang van beroepsgroepen met 'de Nederlander' in de publieke ruimte, en de opinie van andere publieke opinie-onderzoekers. Deze verdiepingsstudie is de eerste in rij van studies met nadere analyses van gesignaleerde ontwikkelingen. Het COB wordt elke drie maanden uitgevoerd via een enquête, aangevuld met kwalitatief onderzoek (focusgroepen). In het kwartaalbericht wordt hiervan verslag gedaan. Het Continu Onderzoek Burgerperspectieven wordt uitgevoerd voor het kabinet in opdracht van de Voorlichtingsraad.

Persoonlijk tevreden, maatschappelijk bezorgd en politiek negatief

De publieke opinie in 2008 valt te typeren als persoonlijk tevreden, maatschappelijk bezorgd en politiek negatief. Zo is 82% gelukkig tot zeer gelukkig en scoren persoonlijke zaken als vriendenkring en de buurt een ruime voldoende. De samenleving en de economie krijgen daarentegen een mager zesje en de politiek in Den Haag (5,2) en Europese politiek (4,9) scoren onvoldoende. In de top drie van belangrijke maatschappelijke problemen staan samenleven, normen en waarden (20%), inkomen en economie (14%) en politiek en bestuur (13%). Als sterke punten worden de burgerlijke vrijheden genoemd, en wederom het samenleven, normen en waarden (13%). Opvallend is de stabiliteit in opvattingen door het jaar heen. De veranderingen in 2008 zijn te typeren als meer zorgen over de nationale economie en minder ontevredenheid met de nationale en Europese politiek.

Nederland doet het relatief goed vergeleken met andere landen

Vergeleken met andere Europese landen zijn Nederlanders relatief tevreden met hun leven, is men in groten getale voorstander van het lidmaatschap van de EU en vertrouwen burgers de politieke instituties meer. Dit relatief hoge vertrouwen in de politiek hangt samen met een hoger opleidingsniveau, een laag niveau van corruptie in Nederland, een zeer proportioneel kiesstelsel en een gevestigde democratie.

Opleidingsniveau belangrijke voorspeller van houdingen over politiek en maatschappij

Nederlanders verschillen niet alleen van andere Europeanen, maar ook onderling van elkaar. Tevreden Nederlanders (over eigen leven, de samenleving en politiek) zijn vaker ook de hogeropgeleide Nederlanders. Mediagebruik en (partij)politieke voorkeuren hangen samen met tevredenheid over de samenleving en politiek.

Wanneer verder wordt gekeken waarom opleidingsniveau zo'n belangrijke rol speelt, dan blijkt het bij tevredenheid met het eigen leven vooral om de door de opleiding behaalde welstand te gaan: een hoge opleiding leidt vaker tot hogere welstand en dat leidt vaker tot een grotere persoonlijke tevredenheid. Daarnaast leidt een hoge opleiding vaker tot maatschappelijk zelfvertrouwen en dat leidt vaker tot tevredenheid met de samenleving en de politiek, vertrouwen in andere mensen en steun voor Europa en de multiculturele samenleving.

" Hoe asociaal ben jij?"

Nederlanders zijn niet zo tevreden over hoe we onderling met elkaar omgaan. Problemen op het gebied van samenleven en normen en waarden worden in 2008 het meest genoemd (20%). Korte lontjes, de onverdraagzaamheid, het gebrek aan solidariteit en het egoïsme zijn hier belangrijke trefwoorden. Naast deze omgangsvormen maakt men zich ook druk over de opvoeding van jongeren, de multiculturele samenleving, het graaien van machthebbers en de veiligheid in de samenleving.

Ook mensen die in hun beroep dagelijks met de omgangsvormen van Nederlanders te maken hebben (als politieagenten, docenten, zorgpersoneel en taxichauffeurs) beamen dat het slecht gesteld is met Nederlandse normen en waarden. Met name hoger opgeleide autochtonen (arrogantie) en jongeren in het algemeen (lastig) worden als een probleem ervaren. Hoe extreem sommige ervaringen in de beroepspraktijk ook zijn - van het op een school inrijden met een auto tot bedreigd zijn met messen en de dood - het werkplezier en vooral de gedrevenheid van deze beroepsgroepen blijkt er (vooralsnog) niet onder te lijden.

Visies van andere onderzoekers

Het SCP heeft ook vier externe onderzoekers gevraagd om op basis van hun eigen onderzoek een visie te geven op de publieke opinie en de politiek in Nederland in 2008. Tom van Dijk (Intomart GfK) signaleert in de bevolking 'dissociatie': burgers zien geen oplossingen voor maatschappelijke problemen en trekken zich liever terug in eigen kring. Joop van Holsteyn (Universiteit Leiden) ziet dat het wantrouwen in de politiek mede wordt veroorzaakt door personalisering van de politiek en door politici die net doen alsof ze geen bijzondere functie hebben. Maurice de Hond (Peil.nl) is zeer kritisch over de politiek, de pers en de adviesorganen, inclusief het SCP. Zij hebben hun onvoldoende aandacht voor wat burgers bezighoudt en voor de negatieve ervaringen van mensen met de overheid. Martijn Lampert (Motivaction) signaleert tot slot een kleiner wordende kloof tussen tevredenheid met het eigen leven en met de maatschappij; als grote uitdaging voor de elite en professionals schetst hij het terugwinnen van vertrouwen bij burgers.


SCP-publicatie 2009/13, Crisis in aantocht? Verdiepingsstudie Continu Onderzoek Burgerperspectieven 2008 , Paul Dekker, Tom van der Meer, Peggy Schyns en Eefje Steenvoorden, Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau, oktober 2009, ISBN 978 90 377 0404 4, prijs € 22,50.

Home / Publicaties / Alle publicaties / Publicaties 2009 / Crisis in aantocht? / Persbericht 'Crisis in aantocht?'

Menu