De buurt speelt een belangrijke rol bij de ontwikkelkansen van jongeren, naast capaciteiten van jongeren zelf en de invloed van gezin en school. Jongens die opgroeien in wijken waar veel bewoners met lage inkomens wonen, lopen meer risico op een lager schoolniveau, ongediplomeerd schoolverlaten en crimineel gedrag. Deze risico’s komen tot stand door stigmatisering, socialisatie en ontoereikende sociale controle. Dit blijkt uit het SCP-onderzoek ‘Opgroeien in een kwetsbare wijk. Over buurteffecten en persoonlijke ervaringen van jongens en jonge mannen’.
Stigmatisering
Stigmatisering vergroot het risico dat opgroeiende jongens in kwetsbare wijken de verkeerde kant opgaan, zo blijkt uit het onderzoek. Negatieve vooroordelen komen in kwetsbare wijken meer voor dan in andere wijken. Ook eenzijdige beeldvorming door media speelt hierbij een rol. Deze beeldvorming kan ertoe bijdragen dat jongeren minder geloven in hun mogelijkheden, onder meer op school, of dat ze vooroordelen bevestigen via baldadig gedrag.
Sociale controle en socialisatie
Het onderzoek laat verder zien dat sociale controle door ouders en buurtgenoten belangrijke is. Sociale controle op het gedrag van jongeren is in geen enkele wijk makkelijk. In kwetsbare wijken spelen vaker problemen in het gezin of zijn ouders bang voor represailles bij het aanspreken op lastig gedrag van eigen of andere kinderen. Hierdoor ontstaat een weinig gecontroleerde omgeving waarin vaak kwetsbare jongeren worden geronseld voor criminele activiteiten. En als iemand eenmaal een strafblad heeft, worden kansen op een stabiele baan kleiner.
Ook socialisatie is van invloed op de kansen en risico’s voor jongens uit een kwetsbare wijk. Jongens met een lastige thuissituatie door gezondheidsproblemen of stress rond armoede en schulden, raken eerder gedemotiveerd voor school. Dan is er meer risico dat jongeren op straat zijn en daar aansluiting vinden bij jongens die het zelfde meemaken. Hierdoor drijven zij verder af van school, en kan het zijn dat ze zonder diploma school verlaten en mogelijk het criminele pad op gaan. Dit komt bij meisjes minder voor, omdat ze minder op straat (mogen) zijn.
Waarom dit onderzoek?
In kwetsbare wijken hebben bewoners vaker dan elders te maken met armoede, schulden, onderwijsachterstanden, stigmatisering, werk- en inkomensverlies, en gevoelens van onveiligheid. De coronapandemie heeft deze kwetsbaarheid vergroot, doordat de economische gevolgen daar disproportioneel neerslaan, met name bij jongeren en laagopgeleiden. Dit leidt tot meer onderwijsachterstanden, baanverlies en onzekerheid.
Het onderzoek laat zien dat de mechanismen stigmatisering, socialisatie en sociale controle handelingsopties bieden voor beleid gericht op verbetering van kwaliteit van leven van jongeren die opgroeien in een kwetsbare wijk.
Gemeenten kunnen via eigen beleid positieve invloed uitoefenen door extra hulp te bieden aan gezinnen die kampen met problemen of aan lokale bewonersgroepen en hun wijkactiviteiten. Hierdoor neemt de informele sociale controle toe en ontstaat meer aandacht voor positieve ontwikkelingen binnen de wijken. Uit het onderzoek komt verder naar voren dat wijkagenten een cruciale rol vervullen bij de formele sociale controle. Zij kunnen een groot verschil maken.
En literatuurstudie vormt de basis van het onderzoek door bestaande wetenschappelijke inzichten over buurteffecten te verzamelen en te analyseren. Hieruit zijn drie centrale mechanismen naar voren gekomen: socialisatie, stigmatisering en gebrekkige sociale controle. Deze mechanismen verklaren hoe de sociale samenstelling van een wijk invloed heeft op de kansen van opgroeiende jeugd. Vervolgens is een casestudie uitgevoerd in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. In 2017 zijn halfgestructureerde interviews gehouden met professionals, jongens en jonge mannen uit de wijk. Daarnaast is geobserveerd in de wijk. De casestudie geeft inzicht in mechanismen en ervaringen binnen de lokale context.
Auteurs
Jeanet Kullberg, Rachid Mouktadibillah en Jeroen de Vries.