In 2021 publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een samenhangende reeks verkenningen onder de titel De veranderende wereld van werk, waarin wordt onderzocht hoe de arbeidsmarkt ingrijpend aan het verschuiven is en welke consequenties dat heeft voor de kwaliteit werk en voor werkenden in Nederland. Centraal staat de gedachte dat werk meer is dan alleen een inkomen. Werk raakt aan identiteit, welzijn, sociale relaties en de mogelijkheid om te zorgen en te leren. Het SCP benadert dit onderwerp bewust vanuit het perspectief van individuele burgers en hun leefwereld
Deze reeks trapt af met de gespreksnotitie Hoe werk blijft veranderen. Die werd gemaakt voor de Tweede Kamer, en laat zien dat werk structureel verandert door technologie, flexibilisering en maatschappelijke verwachtingen, en dat beleid rekening moet houden met de gevolgen daarvan voor het dagelijks leven, welzijn en bestaanszekerheid van werkenden. De notitie is bedoeld om Kamerleden te helpen bij hun gesprekken over arbeidsmarktbeleid dat vooruit kijkt .
Effecten van platformisering
In een factsheet en een rapport onderzoekt het SCP wat platformisering betekent voor de kwaliteit van werk. De factsheet biedt een beknopte introductie en laat zien dat technologische, demografische en flexibiliseringsontwikkelingen niet alleen de hoeveelheid werk beïnvloeden, maar ook de aard en kwaliteit ervan. Het rapport werkt deze inzichten verder uit en toont dat de gevolgen van platformwerk sterk uiteenlopen: sommige werkenden profiteren van flexibiliteit en autonomie, wat het combineren van werk met zorg of studie kan vergemakkelijken, terwijl anderen te maken krijgen met onzekerheid, hoge werkdruk en lage verdiensten.
De werkende duizendpoot
Dit rapport onderzoekt hoe werkenden betaald werk combineren met zorgtaken en leren. Veel mensen blijken dit te doen, maar ervaren tegelijkertijd tijdsdruk, vermoeidheid en beperkte steun vanuit werk of beleid. Het SCP concludeert dat betere randvoorwaarden nodig zijn om deze combinaties duurzaam vol te houden, zeker nu de eisen aan werkenden blijven toenemen.
Robotisering van werk
In deze kennissynthese beschrijft het SCP hoe robotisering de inhoud en organisatie van werk verandert. Automatisering kan zwaar en routinematig werk verlichten en nieuwe taken creëren, maar kan ook onzekerheid vergroten en zeggenschap verminderen. De effecten op werk zijn dus niet eenduidig en hangen sterk af van keuzes die werkgevers, werknemers en overheid maken.
Slotbeschouwing van de reeks
De slotbeschouwing brengt de belangrijkste inzichten uit de SCP-reeks samen en laat zien dat veranderingen in werk diep ingrijpen in het dagelijks leven van werkenden. Goed werk draait volgens het SCP niet alleen om inkomen en werkgelegenheid, maar ook om autonomie, ontwikkelmogelijkheden en balans tussen werk en privé. De publicatie pleit voor beleid dat deze bredere kwaliteit van werk centraal stelt.
Waarom dit onderzoek?
Werk verandert in korte tijd sterk door digitalisering, robotisering en platformisering, terwijl wetgeving, beleid en de organisatie van werk daar nog maar deels op zijn aangepast. Voor veel werkenden leidt dit tot onzekerheid over inkomen, werktijden en zeggenschap, en tot hogere druk om werk te combineren met zorg en scholing. Deze ontwikkelingen raken direct aan bestaanszekerheid, sociale ongelijkheid en gezondheid. Uitblijven van beleid dat vooruit kijkt kan de problemen verder verdiepen.
Deze reeks publicaties benadert werk als een centraal onderdeel van het dagelijks leven en niet uitsluitend als economische factor. De stukken laten zien hoe veranderingen in werk doorwerken in welzijn, kansen op ontwikkeling, sociale samenhang en de verdeling van zorgtaken. Daarmee leveren ze kennis die van belang is voor beleidsmakers, werkgevers en sociale partners die zoeken naar een toekomstbestendige arbeidsmarkt, waarin economische dynamiek samengaat met goed en menswaardig werk.
Het onderzoek is uitgevoerd als een brede kennissynthese. Het SCP analyseerde een groot aantal nationale en internationale studies en combineerde de uitkomsten met interviews en gesprekken met wetenschappers, beleidsmakers en praktijkexperts. Door verschillende deelstudies te bundelen – over onder meer platformisering, robotisering en de combinatie van werk, zorg en leren – ontstaat een samenhangend beeld van de veranderingen in werk en hun gevolgen voor de kwaliteit van arbeid en het dagelijks leven van werkenden.
- Arbeidsaanbodpanel (AAP)
- Arbeidsvraagpanel (AVP)
- Statline (CBS)
Auteurs
Anne Roeters, Patricia van Echtelt, Cok Vrooman, Jan Dirk Vlasblom, Martin Olsthoorn, Alice de Boer, Wil Portegijs, Ralf Maslowski en Jurriaan Omlo.