In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november 2023 geeft het SCP in ‘Kwesties voor het kiezen 2023’ aan wat cruciale keuzes zijn voor de politiek op zes maatschappelijke thema’s: bestaanszekerheid, kansengelijkheid, asiel en migratie, zorg en ondersteuning, verduurzaming en de krapte op de arbeidsmarkt. Daarbij keken we ook naar de relatie tussen burgers en de overheid. Wat betekenen politieke keuzes voor de kwaliteit van leven van mensen en om mee te kunnen doen in de samenleving? En is er voldoende oog voor sociale samenhang en het tegengaan van ongelijkheid?
Op basis van deze thema’s analyseerde het SCP de verkiezingsprogramma’s van tien politieke partijen: hebben partijen oog voor deze thema’s en in welke mate? Welke keuzes maken ze op deze thema’s en is er aandacht voor de gevolgen van die keuzes voor Nederland en zijn inwoners?
Hoeveel vertrouwen hebben Nederlanders in de politiek?
In het kader van de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 onderzochten we ook hoe het is gesteld met het vertrouwen in de politiek, wat Nederlanders verwachten van een nieuw kabinet en waar volgens hen meer of minder geld aan moet worden uitgegeven.
Perspectief voor de toekomst
Het SCP maakte ook een sociaal-maatschappelijk perspectief voor verkiezingsprogramma’s en beleid na het gevallen kabinet.
Waarom dit onderzoek?
Nederland kiest op 22 november 2023 een nieuwe Tweede Kamer. Een tijd van campagne, mediadebatten en retoriek. Maar ook een tijd voor reflectie en scherpe politieke keuzes: waar willen we naartoe als samenleving? Hoe zorgen we ervoor dat de kwaliteit van de samenleving toekomstbestendig is? De politieke keuzes in de nabije toekomst hebben impact op het dagelijks leven van mensen en voor de samenleving als geheel. Niet alleen in het hier en nu, maar met name ook in de toekomst.
Het laatste kabinet is er niet in geslaagd om meerdere grote vraagstukken op te lossen. Vooral daardoor is het vertrouwen van de meerderheid van de Nederlanders in de politiek en overheid laag. Mensen willen dat een nieuw kabinet de maatschappelijke problemen van nu aanpakt, onder meer op het gebied van inkomen, immigratie en wonen, en zorgt voor passende zorg en goed onderwijs. Het is tijd voor politieke keuzes. Politieke keuzes die gemaakt moeten worden in een tijd waarin de financiële ruimte voor een volgend kabinet beperkt is.
Inzicht in het maatschappelijke en politieke debat
Aan de ene kant geven deze onderzoeken van het SCP interessante inzichten voor het maatschappelijke en politieke debat vóór de verkiezingen. Wat betekenen politieke keuzes voor de kwaliteit van leven van mensen en hun mogelijkheid om mee te doen? Wat betekenen die keuzes voor de relatie tussen burger en overheid? En op samenlevingsniveau: welke effecten zijn te verwachten op de sociale samenhang en sociale ongelijkheid? Dit biedt hopelijk ook partijen en de formateur handvatten om in het formatietraject oplossingsrichtingen – met bijbehorende beleidsmaatregelen – te formuleren. De reflectie op de verkiezingsprogramma’s geeft inzicht waar partijen op deze thema’s en keuzes elkaar wel en niet snel kunnen vinden.
Dit onderzoek is een aanvulling op de doorrekeningen die het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving voor politieke partijen maken.
In de SCP-reflectie zijn de volgende politieke partijen meegenomen: BBB, CDA, ChristenUnie; D66, Forum voor Democratie, GroenLinks/Partij van de Arbeid, Partij voor de Dieren, PVV, SP en VVD. Dit zijn partijen die minstens vijf zetels hadden bij de Tweede Kamerverkiezing in 2021 en/of op 1 oktober in de Peilingwijzer werden geschat op vijf of meer zetels en uiterlijk op 1 oktober 2023 een verkiezingsprogramma hadden gepubliceerd. Politieke partijen hebben niet aan het SCP gevraagd om deze reflectie uit te voeren.
