Vergeleken met leeftijdgenoten uit andere landen praten Nederlandse jongeren makkelijk met hun ouders als ze ergens mee zitten. Ook ervaren zij veel steun van hun gezin, maar ook van vrienden, klasgenoten en leraren. Daarnaast voelt de Nederlandse jeugd zich minder vaak eenzaam dan leeftijdgenoten uit andere landen. Dat schrijven jeugdonderzoekers van de Universiteit Utrecht, het Trimbos-instituut en het Sociaal en Cultureel Planbureau in de HBSC-factsheet waarin Nederlandse jongeren op het gebied van welzijn en gebruik van genotsmiddelen worden vergeleken met leeftijdgenoten uit andere landen.
Sociale relaties
Nederlandse jongeren scoren al jaren goed met sociale relaties. 87% van de jongens en 75% van de meisjes geeft aan makkelijk met hun vader te kunnen praten als ze ergens mee zitten, tegenover internationale percentages van 78% en 63%. Ook over hun moeder zijn Nederlandse jongeren positief. Nederland staat daarmee in 2021/22 in de top vijf. Op het gebied van steun van vrienden en klasgenoten doen maar weinig landen het beter dan Nederland. Het percentage jongeren dat zich eenzaam voelt is lager dan internationaal; Nederland behoort tot de top 5 van landen waar jongeren zich het minst eenzaam voelen.
Mentale gezondheid
In eerdere HBSC-onderzoeken scoorden Nederlandse jongeren doorgaans positief op mentale gezondheid. De afgelopen jaren is deze echter verslechterd, vooral bij meisjes. De ontwikkelingen in Nederland volgen internationale trends, maar de achteruitgang onder meisjes lijkt hier iets sterker. Tussen 2017/18 en 2021/22 steeg het percentage meisjes met psychosomatische klachten van 32% naar 50%. Internationaal steeg dit van 43% naar 56%. Toch scoort driekwart van de landen in 2021/22 minder gunstig dan Nederland op dit gebied.
Socialemedia- en middelengebruik.
Het percentage problematisch socialemediagebruikers ligt in Nederland twee keer zo laag als het internationale gemiddelde. Er is sprake van problematisch gebruik wanneer jongeren verschillende symptomen van verslaving rapporteren. Hoewel dit percentage ook in Nederland is toegenomen, is het in 2021/22 nergens zo laag als hier. Nederlandse jongeren zijn gemiddelde rokers en drinkers, maar cannabisgebruik is bovengemiddeld.
Waarom dit onderzoek?
Goed en slecht nieuws
De cijfers geven nog steeds een positief beeld van de Nederlandse jeugd in 2021/22, waarbij vooral de sociale relaties en het lage niveau van problematisch socialemediagebruik opvallen. Hierbij moet volgens hoofdonderzoeker Gonneke Stevens echter wel een kanttekening geplaatst worden:
“Het is opvallend en zorgwekkend dat meisjes internationaal en in Nederland tussen 2017/18 – 2021/22 over vrijwel de gehele linie een verslechterde positie hebben gekregen ten opzichte van voorgaande jaren en daarmee ook ten opzichte van jongens. Dus ondanks het feit dat de Nederlandse jeugd relatief gunstig scoort in vergelijking met leeftijdgenoten uit andere landen, blijft het ook in ons land belangrijk aandacht te houden voor het welzijn van vooral meisjes.”
De resultaten bieden aanknopingspunten voor beleid, interventies en onderzoek gericht op het bevorderen van het welzijn van jongeren en het aanpakken van actuele problemen zoals mentale klachten, schooldruk en middelengebruik.
Het internationale HBSC-onderzoek vergelijkt gezondheid, welzijn en middelengebruik van jongeren uit 44 landen via vierjaarlijkse vragenlijsten, ingevuld door representatieve groepen scholieren van 11, 13 en 15 jaar in Europa, Centraal-Azië en Canada. De Nederlandse data zijn verzameld tussen oktober 2021 en januari 2022. Voor de factsheet zijn gegevens uit 2021/22 vergeleken met die van 2009/10, 2013/14 en 2017/18.
Auteurs
Gonneke Stevens, Gerdienke Reijmes, Simone Roos, Margreet de Looze