Deze gezamenlijke analyse van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) bekijkt woningisolatie niet alleen als middel om energie te besparen en CO₂-uitstoot te verminderen, maar als een beleidsingreep met brede effecten op de maatschappelijke welvaart. In jun beschouwing van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) – dat tot doel heeft om tot 2030 2,5 miljoen energie-onzuinige woningen te isoleren – benadrukken de planbureaus dat isolatie veel meer beïnvloedt dan alleen de energierekening.
Isolatie kan het wooncomfort verhogen, de gezondheid van bewoners verbeteren en stress rond energiekosten verminderen. Dat draagt bij aan welzijn. Tegelijkertijd raakt het beleid aan thema’s als arbeidsmarkt, biodiversiteit, natuurlijk kapitaal en sociale rechtvaardigheid. De analyse benadrukt dat de kwaliteit van de uitvoering en de gekozen beleidsinstrumenten cruciaal zijn om bredewelvaartsbaten te realiseren. Zo profiteren hogere inkomens vaak meer van generieke subsidies dan lagere inkomens, terwijl maatregelen voor sociale huurwoningen zonder huurverhoging vooral lagere inkomens ten goede komen.
Oog voor nuances
Ook kan ongelijke toegang tot steun bij isoleren het vertrouwen in overheidsbeleid beïnvloeden, omdat burgers een eerlijke verdeling van kosten en baten belangrijk vinden. Door literatuurinzichten te bundelen, tonen de drie planbureaus aan dat isolatiebeleid de brede welvaart potentieel vergroot. De precieze effecten hangen echter af van instrumentkeuze, uitvoering en verdeling. Oog voor deze nuances is volgens de analyse onmisbaar is voor succesvol beleid in de energietransitie.
Waarom dit onderzoek?
Woningisolatie is een belangrijk onderdeel van de energietransitie en klimaatbeleid, maar het raakt daarnaast direct levens van burgers door middel van wooncomfort, gezondheid en energielasten. Dit maakt isolatie ook relevant voor welzijnsbeleid en duurzaamheid, vooral in een tijd van stijgende energiekosten en steeds scherpere klimaatdoelen.
De publicatie laat zien dat isolatiebeleid méér is dan alleen energie besparen: het heeft brede effecten op inkomen, gezondheid, levenskwaliteit en sociale gelijkheid. Door deze effecten mee te wegen, kunnen beleidsmakers kiezen voor rechtvaardiger en effectiever beleid. Zo worden niet alleen technische doelen bereikt, maar wordt ook de maatschappelijke welvaart vergroot.
De analyse is geen nieuw veldonderzoek, maar een brede literatuur- en beleidsbeschouwing. De drie planbureaus ontwikkelen samen een instrumentarium voor bredewelvaartsanalyses, en hebben met behulp van bestaande literatuur de potentiële bredewelvaartseffecten van het Nationaal Isolatieprogramma geïnventariseerd. Daarbij zijn effecten op zaken als energie, gezondheid, welzijn, natuur en economie meegenomen.
Auteurs
Simon Tunderman, Yvonne de Kluizenaar, Derk Visser (CPB), Sander de Bruyn (PBL) en Fenneke van de Poll (CE Delft)