In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van november 2023 en de daarop volgende formatie werden door de verschillende politieke partijen plannen en voorstellen gemaakt die gevolgen hebben voor het leven van mensen en de samenleving. Het SCP onderzocht in deze periode op verschillende momenten wat burgers bezighoudt en wat er in de samenleving speelt.
Het SCP onderzocht de plannen van het kabinet voor de komende jaren vanuit de Miljoenennota en het hoofdlijnenakkoord. Wat zijn de effecten van die plannen op de inwoners van Nederland en onze samenleving als geheel? Het SCP analyseerde de effecten van maatregelen uit het hoofdlijnenakkoord aan de hand van vijf aspecten die invloed hebben op de kwaliteit van de samenleving:
Waarom dit onderzoek?
Het hoofdlijnenakkoord en de Miljoenennota zijn niet los te zien van de uitdagingen waar we in Nederland mee te maken heeft. Nederland staat er in vergelijking met andere Europese landen op een aantal vlakken goed voor. Bijvoorbeeld als het gaat om de tevredenheid met het leven, de arbeidsmarktparticipatie en het sociaal vertrouwen. Tegelijk is het vertrouwen van Nederlanders in de overheid laag en zijn er grote zorgen over onder andere wonen, migratie en verduurzaming(sbeleid).
Ook zijn er hardnekkige sociaal-economische verschillen, neemt de druk toe om te participeren op het gebied van werken, zorgen en leren, en zijn er steeds meer mensen met psychische klachten. De leefwerelden van Nederlanders met veel en weinig hulpbronnen zijn de afgelopen jaren eenzijdiger geworden en dit zorg voor meer ongelijkheid en tegenstellingen tussen groepen. Klimaatverandering en demografische veranderingen zoals migratie en vergrijzing stellen de samenleving voor complexe problemen op het gebied van zorg, ondersteuning en bestaanszekerheid, huisvesting, mobiliteit, natuur en milieu. Het personeelstekort maakt het moeilijker om deze problemen op te lossen.
Goed beleid heeft niet alleen oog voor hoe het op dit moment in Nederland gaat. Goed beleid kijkt ook naar ontwikkelingen die in de toekomst invloed kunnen hebben op de kwaliteit van de samenleving, zoals vergrijzing, migratie en digitalisering. Zonder zo’n langetermijnperspectief neemt de kans beleidssucces af.
Deze reflectie geeft inzicht in wat de voorgestelde keuzes en maatregelen op de maatschappelijke uitdagingen betekenen voor de kwaliteit van de samenleving. Daarbij bouwt deze reflectie voort op de eerdere publicaties van het SCP zoals Kwesties voor het Kiezen 2023 en Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2024.
