De overheid maakt financiële keuzes over bijvoorbeeld asiel en migratie, wonen, klimaat en de zorg. Waar gaat meer of juist minder geld naartoe? In dit rapport schetsen we hoe het gaat met de Nederlandse samenleving, hoe het gaat tussen mensen en en hoe mensen naar de overheid en de politiek kijken.
Mensen met een theoretische opleiding hebben vaak een inkomen waarmee ze kunnen rondkomen en een goede gezondheid. Ze zijn vaak positief over hun leven en over hun leefomgeving in Nederland. Mensen met een laag inkomen hebben vaak een slechtere gezondheid en een tekort aan andere zogenaamde hulpbronnen. Hierdoor kunnen ze minder meedoen in de samenleving en hebben ze minder vertrouwen in andere mensen en de overheid.
Meer problemen
Juist bij deze laatste groep mensen zien we vaak een stapeling van problemen: onder meer op het gebied van financiën, gezondheid en het gebrek aan een sociale netwerk. Gescheiden hulpverlening, bijvoorbeeld op het gebied van geld en psychische gezondheid, schiet vaak tekort. Hierdoor blijven mensen met hun problemen zitten of worden de problemen zelfs erger. Voor deze groep is een integrale aanpak essentieel. Dat vraagt om samenhangend beleid zodat mensen de goede ondersteuning krijgen en zij het vertrouwen in de samenleving behouden.
“Hoewel er grote ongelijkheden bestaan tussen mensen, vinden mensen in de basis dezelfde dingen belangrijk. Ga op zoek naar deze gemeenschappelijke waarden voor een toekomstvisie voor Nederland."
Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP
Waarom dit onderzoek?
Structurele ongelijkheden en gezondheidsverschillen zijn van invloed op het samenleven in Nederland en op de relatie van burgers met de overheid. De gevolgen van deze ongelijkheid zijn groot. Het zorgt niet alleen voor minder welzijn, maar leidt ook tot minder participatie en meer wantrouwen tussen mensen onderling en richting de overheid.
Het SCP roept het kabinet op om oog te hebben voor de grote ongelijkheden tussen groepen mensen. Dit kan door te werken aan bestaanszekerheid voor de groepen mensen die het nodig hebben. En door aandacht te hebben voor de gevolgen van beleid. Niet alleen op het gebied van inkomen, maar ook door op meer structurele manier in nieuw beleid te werken aan het verkleinen van ongelijkheden.
Voor dit onderzoek hebben we gegevens geanalyseerd uit vragenlijstenonderzoek. De kennis over de kwaliteit van de samenleving hebben we verzameld uit zowel eerdere publicaties als expertoordelen. Daarnaast laten we verschillen tussen groepen mensen zien door de resultaten van het Nederland in Beeld (NIB)-vragenlijstonderzoek uit te splitsen naar inkomen, genoten opleiding, en ervaren gezondheid. Dit zijn indicatoren die samenhangen met ongelijkheden tussen mensen.
VOICE OVER: Voor passend beleid is het belangrijk om te weten hoe het met de inwoners van Nederland gaat. Hoe leven mensen samen? Hoe ervaren zij hun relatie met de overheid? En hoe is het gesteld met hun kwaliteit van leven?
VOICE-OVER: Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft dit onderzocht in het rapport Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025.
VOICE-OVER: Het onderzoek geeft inzicht in hoe het met de samenleving gaat op drie onderdelen, de kwaliteit van leven, sociale samenhang en de relatie van burgers tot de overheid. Wat valt op?
VOICE- OVER: Kwaliteit van leven gaat over wat mensen hebben, doen en voelen. Hierin scoren Nederlanders gemiddeld hoog. Waarbij theoretisch geschoolde mensen en mensen met een betere gezondheid meer tevreden zijn over hun leven.
VOICE-OVER: Sociale samenhang gaat over hoe Nederlanders zich tot elkaar verhouden. Hierin zien we dat het vertrouwen in anderen hoger is bij mensen die theoretisch geschoold zijn, een hoog inkomen hebben en een goede gezondheid hebben tegenover mensen met een praktische opleiding, lager inkomen en slechtere gezondheid.
VOICE-OVER: Met de relatie van burgers tot de overheid kijken we naar in welke mate mensen zich gehoord en gezien voelen door de overheid en in hoeverre zij het gevoel hebben dat de overheid hen rechtvaardig behandelt. Hieruit blijkt dat politiek vertrouwen onder Nederlanders al een aantal jaar laag is.
VOICE-OVER: We zien dat verschillen tussen mensen groot zijn. Leefwerelden lopen meer uiteen, en problemen kunnen zich snel opstapelen voor mensen met weinig toegang tot hulpbronnen. Dit heeft grote gevolgen voor hoe mensen kijken naar de samenleving.
Het advies? Kijk verder dan de problemen van nu en ontwikkel beleid dat op de lange termijn bestendig is en structurele ongelijkheid kan terugdringen.
Het logo van het Sociaal en Cultureel Planbureau verschijnt.
VOICE-OVER: Wil je meer weten? Lees het hele rapport Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025 op www.scp.nl.
Deze figuur biedt in één oogopslag een overzicht van de kwaliteit van de samenleving. We geven per deelelement van de kwaliteit van de samenleving aan hoe de stand van zaken op dit moment is. We zijn tot de kwalificatie van deelelementen (rood, oranje, groen) gekomen door het combineren van verschillende soorten kennis. We combineren de inzichten uit het vragenlijstenonderzoek met kennis uit eerder SCP-onderzoek en expertoordelen om tot een gewogen kwalificatie te komen. De figuur toont het gemiddelde patroon. Voor veel deelelementen zijn de verschillen tussen groepen mensen van belang. Meer detail en uitsplitsing naar verschillende groepen is te vinden in de figuren 2.2 tot en met 2.13 in het rapport.
