In het beleidssignalement Maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen: Mantelzorgers beschrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau hoe de coronamaatregelen het leven van mantelzorgers hebben geraakt en wat mogelijke effecten zijn bij een nieuwe opleving van de pandemie. Mantelzorg – onbetaalde zorg aan familie, vrienden of buren – is een belangrijke pijler onder de langdurige zorg in Nederland; ongeveer een op de drie Nederlanders biedt op enig moment hulp aan een hulpbehoevende.
Door de maatregelen om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, veranderde de context waarin mantelzorgers hun taken vervullen. Zo viel (een deel van) de formele zorg, zoals thuiszorg en dagbesteding weg of werd die teruggeschroefd, waardoor sommige mantelzorgers extra zorg moesten bieden. Tegelijkertijd konden anderen juist minder zorg verlenen omdat bezoekregels werden aangescherpt of omdat zij zelf terughoudend waren om fysiek contact te hebben uit angst voor besmetting.
Blijvende relevantie
Het signalement maakt onderscheid tussen groepen mantelzorgers: zij die iemand helpen die zelfstandig woont, zij die zorg bieden aan een huisgenoot en zij die verbonden zijn aan een zorginstelling. Voor elk van deze groepen werken de coronamaatregelen anders uit, met variërende risico’s op overbelasting, mentale stress en praktische belemmeringen. De SCP-analyse benadrukt dat deze dynamiek niet alleen in de eerste golf zichtbaar was, maar ook relevant blijft bij toekomstige maatregelen.
Goede afstemming
Op basis van bestaande gegevens en literatuur roept het SCP beleidsmakers op om bij eventuele nieuwe golven expliciet rekening te houden met mantelzorgers. Daarbij hoort aandacht voor veilige mogelijkheden tot bezoek, heldere informatievoorziening, en een goede afstemming tussen formele en informele zorg om overbelasting te voorkomen.
Waarom dit onderzoek?
Mantelzorg vormt een essentieel deel van de zorginfrastructuur in Nederland. In een crisis waarin formele zorg onder druk staat, kan de extra belasting van mantelzorgers snel leiden tot overbelasting, verminderde kwaliteit van leven en uitval van deze cruciale groep.
Het beleidssignalement laat zien dat coronamaatregelen niet alleen medische, maar ook diepe sociale en praktische gevolgen hebben. Door inzicht te geven in de effecten op mantelzorgers, draagt het rapport bij aan een meer integrale beleidsbenadering, die rekening houdt met onbetaalde zorg.
Het signaal is gebaseerd op eerder SCP-onderzoek naar mantelzorg, aangevuld met beschikbare kennis uit literatuur en gegevens bestudeerd rond de coronacrisis. Deze combinatie van bestaande empirische informatie en actuele literatuur biedt een onderbouwd inzicht in de mogelijke maatschappelijke gevolgen voor mantelzorgers.
Auteurs
Alice de Boer, Renske Hoefman, Mirjam de Klerk, Inger Plaisier en Simone de Roos