Video-overleg met je collega’s, werken vanuit je woonkamer, een studeerkamer of een andere ruimte. Inmiddels doen we dit al zo lang dat het bijna normaal lijkt. Maar als iemand in januari 2020 had voorspeld dat veel werkenden binnen een paar maanden grotendeels of volledig zouden thuiswerken, was de persoon in kwestie niet geloofd. Dit rapport geeft inzicht in de voor- en nadelen van thuiswerken voor het welbevinden van werknemers en laat zien of die voor- en nadelen in de coronapandemie even sterk aanwezig waren als bij het thuiswerken uit de jaren ervoor.
Zeggenschap
Als werknemers thuis gaan werken, krijgen zij meer regie over hun begin- en eindtijden. Uit onderzoek van de rijksoverheid onder het eigen personeel bleek dat de grotere autonomie over de werktijden een belangrijke reden is waarom veel van hen straks hybride willen werken. Als de verwachtingen van thuiswerkers uitkomen, werkt in de toekomst bijna de helft van hen meer dan 40% van de werktijd vanuit huis, terwijl iets meer dan 1 op de 10 thuiswerkers ervan uitgaat dan volledig op de werklocatie actief te zijn. Voor 1 op de 10 werknemers die in coronatijd veel uren thuis werkten was deze manier van werken erg belastend.
Thuiswerken en vrouwen met jonge kinderen
Thuiswerken vergroot mogelijk de arbeidsdeelname van mensen met zorgtaken. Vrouwen met zorgtaken voor jonge kinderen ondervinden echter geen verbetering in hun werk-privé balans als ze gaan thuiswerken. Mogelijk is één van de oorzaken dat moeders met jonge kinderen minder vaak dan vaders met jonge kinderen thuis ongestoord kunnen werken. Aanvullende verklaringen zijn dat kinderen met een vraag of behoefte misschien eerder naar hun moeder toegaan als die thuiswerkt. Ook als deze vrouwen vóór de coronapandemie gingen thuiswerken, toen thuiswerken een eigen keuze was, verbeterde hun werk-privé balans niet. Hierop afgaand ligt het niet voor de hand dat moeders met jonge kinderen méér gaan werken als ze de optie hebben om vanuit huis te werken.
Waarom dit onderzoek?
In een vergrijzende samenleving is het nodig om gebruik te maken van ieders arbeidspotentieel. Actief sturen op de kwaliteit van werk van mensen is daarbij een belangrijk element: als werk aantrekkelijker is, wordt het ook aantrekkelijker om meer uren te werken. Dat betekent onder andere dat medewerkers zelf regie hebben over hun werkzaamheden en een balans kunnen vinden tussen betaald werk en andere taken zoals zorgen en leren.
Het is van belang dat werknemers ook na afloop van de coronamaatregelen de keuze krijgen of ze willen thuiswerken en, in overleg met hun werkgever, hoe vaak ze dat doen. Deze eigen regie draagt bij aan het welbevinden van medewerkers en is belangrijk omdat thuiswerken niet voor iedere werknemer voordelen heeft. De kennis en ervaringen die zijn opgedaan met thuiswerken maken het noodzakelijk om afspraken te maken tussen overheid, werknemers en werkgevers en andere partijen over de balans tussen betaald werk en het privéleven van mensen.
We gebruikten gegevens uit een bestaande dataverzameling over de arbeidsmarkt waarin dezelfde groep mensen iedere twee jaar wordt bevraagd. De gegevens over het thuiswerken in de coronapandemie zijn verzameld in september-november 2020 en komen dus uit een periode waarin de scholen en kinderopvang open waren. De gegevens uit de periode vóór de coronapandemie dateren van de jaren 2004-2018.