In september 2022 richtte het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zich in een open brief tot de Tweede Kamer met het verzoek om bij de Algemene Politieke Beschouwingen verder te kijken dan de directe koopkrachtproblematiek. Het SCP erkent dat stijgende kosten en inkomensonzekerheid acute aandacht vereisen, maar stelt dat het politieke debat te eenzijdig is als het zich uitsluitend richt op financiële compensatie op de korte termijn.
Volgens het SCP behoort Nederland in internationaal perspectief nog altijd tot de landen met een hoge welvaart en levenskwaliteit. Tegelijkertijd laat langdurig onderzoek zien dat deze welvaart ongelijk is verdeeld. Achter gunstige gemiddelden gaan hardnekkige verschillen schuil in inkomen, gezondheid, onderwijs en woonsituatie. Voor een deel van de bevolking stapelen deze problemen zich op, wat leidt tot verminderde bestaanszekerheid en beperkte maatschappelijke kansen.
Sociale cohesie
Deze ongelijkheden werken door in sociale cohesie en in het vertrouwen dat burgers hebben in de overheid en politieke instituties. Het SCP waarschuwt dat beleid dat primair is gericht op economische indicatoren en koopkracht deze structurele vraagstukken onvoldoende adresseert. Zonder aandacht voor samenhang en langetermijneffecten bestaat het risico dat beleid wel tijdelijke verlichting biedt, maar geen duurzame oplossingen voor sociale problemen.
Afgewogen keuzes
Daarom roept het SCP de Tweede Kamer op om bij begrotings- en beleidsbesluiten systematisch sociaal-maatschappelijke effecten mee te wegen, zoals verdelingseffecten, vertrouwen en maatschappelijke samenhang. Met de brief beoogt het SCP de Kamer te ondersteunen bij het maken van afgewogen keuzes die niet alleen reageren op acute druk, maar ook bijdragen aan een stabiele en inclusieve samenleving op de langere termijn.
Waarom dit onderzoek?
Het SCP waarschuwt dat de politieke aandacht sterk is gericht op koopkracht en korte termijnmaatregelen, terwijl onderliggende sociale problemen blijven bestaan. In een periode van oplopende kosten, afnemend vertrouwen in de overheid en groeiende ongelijkheid is het risico groot dat structurele vraagstukken buiten beeld raken.
Hoge gemiddelde welvaart betekent niet dat iedereen daarvan profiteert. Door te wijzen op hardnekkige verschillen in kansen, bestaanszekerheid en vertrouwen, onderstreept het SCP dat beleidskeuzes gevolgen hebben voor sociale samenhang en legitimiteit van de overheid.
De open brief is gebaseerd op jarenlang SCP-onderzoek naar sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland. Het betreft geen nieuw empirisch onderzoek, maar een duiding en samenvoeging van bestaande inzichten, bedoeld om actuele politieke besluitvorming in een bredere maatschappelijke context te plaatsen.