In het rapport ‘Solidariteit over landsgrenzen heen tijdens de coronapandemie’ verkent het SCP de rol van solidariteit in het coronabeleid in Europa gericht op bescherming van de gezondheid en bestaanszekerheid van burgers. Solidariteit vormt een van de grondwaarden van het systeem van overheidsvoorzieningen voor burgers in Nederland en in de Europese Unie (EU). Het SCP rapport belicht Europese solidariteit vanuit de beleidsresponsen van de Europese overheid.
Solidariteit kan een waarde zijn die richting geeft aan keuzes, of zichtbaar worden in beleidsuitkomsten, zoals financiële steun of gezamenlijke vaccininkoop. Dit blijkt uit de verkenning van Europees beleid. Soms wordt solidariteit in beleid expliciet benoemd, bijvoorbeeld bij de wereldwijde verdeling van vaccins. Soms is het impliciet, zoals bij regels voor veilige werkomstandigheden voor seizoenarbeiders. Ook de tijdsdimensie is belangrijk: gaat het om tijdelijke hulp of structurele oplossingen? Gezamenlijke vaccininkoop kan tijdelijk zijn, maar ook juridisch worden vastgelegd voor toekomstige crises.
Solidariteit is een breed begrip
Europese solidariteit is een breed begrip, waarvan de betekenis per beleidsterrein verschilt. De steun voor solidariteit hangt af van de aard van de hulpvraag, en is groter bij crises die iedereen kunnen raken. Voor de legitimiteit van beleid is het belangrijk te weten in hoeverre beleidskeuzes overeenkomen met de voorkeuren van burgers over risico’s, lasten, en motieven.
Waarom dit onderzoek?
De wereldwijde uitbraak van het coronavirus en de maatregelen om verspreiding ervan te beteugelen, hadden grote invloed op ieders leven. De impact verschilde tussen groepen, sectoren en landen maar de zorgen over de pandemie werden breed gedeeld. De coronapandemie maakte de verwevenheid en afhankelijkheid tussen landen duidelijk zichtbaar en stelde beleidsmakers voor keuzes: welke risico’s en lasten deel je als samenleving vanuit beleid of burgers, tot wie richt je je en vanuit welke overweging?
Deze publicatie laat zien dat het belangrijk is om te realiseren dat internationale maatschappelijke problemen, zoals de coronapandemie, politieke verdelingsvraagstukken oproepen. Het onderzoek helpt om te begrijpen hoe solidariteit als waarde en beleidsprincipe richting geeft aan deze keuzes, en onderstreept het belang van inzicht in de voorwaarden waaronder burgers solidariteitsbeleid steunen. Dit is essentieel voor de legitimiteit van Europees beleid, zeker in crisissituaties die iedereen kunnen raken.
Om te verkennen of en welke internationale solidariteitsvragen relevant zijn naar aanleiding van de coronapandemie is voor dit onderzoek wetenschappelijke, internationale literatuur verkend en een analyse gemaakt van beleidsdocumenten van de Europese Commissie (EC).
Auteurs
Renske Hoefman, Maja Djundeva, Marcel Coenders, Sander Kunst en Lex Thijssen