De afgelopen decennia maakte de overheid haar eigen rol steeds kleiner. Door onder andere privatisering, decentralisering en bezuinigingen kregen andere partijen in de samenleving meer verantwoordelijkheid, waaronder burgers. Maar hoe zien burgers die verdeling van verantwoordelijkheden? Wat kunnen en willen zij op zich nemen en wat zou de overheid in hun ogen moeten doen?
In dit rapport onderzoekt het SCP hoe burgers de verantwoordelijkheden zouden willen verdelen als zij het voor het zeggen zouden hebben, wat voor verschillen daarbij bestaan tussen verschillende (groepen) burgers en hoe die verklaard kunnen worden. Het SCP onderzocht dit voor vijf maatschappelijke opgaven:
- gezond leven
- een leven lang ontwikkelen
- duurzamer energiegebruik
- bestaanszekerheid
- hulp verlenen
Ook al verwachten burgers van alle partijen (inclusief zichzelf) meer dan zij nu zien, vindt een ruime meerderheid van de Nederlanders dat vooral de landelijke overheid (flink) meer verantwoordelijkheid moet nemen. Deze wens wordt breed gedeeld en geldt voor mensen met verschillende politieke voorkeuren.
Vertrouwen in de overheid
Het SCP-onderzoek laat ook zien dat hoe burgers naar de verdeling van verantwoordelijkheden kijken gelinkt is aan het vertrouwen dat mensen hebben in de overheid. Dat vertrouwen is op dit moment bij veel mensen laag. Het SCP adviseert de overheid daarom ook om verantwoordelijkheid te nemen. Door te investeren in slagkracht om echt bij te dragen aan het oplossen van problemen in de samenleving.
Waarom dit onderzoek?
De afgelopen decennia vonden veel verschuivingen plaats in de verdeling van verantwoordelijkheden. Door privatisering, decentralisering en bezuinigingen maakte de landelijke overheid haar eigen rol steeds kleiner en kregen andere partijen in de samenleving meer verantwoordelijkheden. Ook burgers. Inmiddels blijkt dat niet alle burgers deze grotere verantwoordelijkheid willen of kunnen dragen. Bijvoorbeeld omdat zij het niet eens zijn met het overheidsbeleid, al te veel taken moeten balanceren of niet de nodige kennis en vaardigheden hebben.
Verdeling van verantwoordelijkheden
Het is dan ook belangrijk om te begrijpen hoe burgers zelf kijken naar de verdeling van verantwoordelijkheden voor de grote opgaven van nu. Als er grote verschillen zijn tussen beleid- en burgervisies, kan dat negatieve gevolgen hebben voor hoe goed beleid werkt.
Met dit onderzoek proberen we bij te dragen aan overheidsbeleid dat werkt. In dit rapport beschrijven we burgervisies op de verantwoordelijkheidsverdeling bij vijf urgente maatschappelijke opgaven. En we geven aanbevelingen voor beter beleid.
Voor dit onderzoek kozen we voor een vragenlijststudie. Data werden verzameld in september 2022 via het LISS-panel van Centerdata.
Auteurs
Fieke Wagemans en Sabine Peters