Veel jongeren in Nederland zijn tevreden met hun leven en kijken optimistisch naar hun toekomst. Toch staat het mentale welzijn van een deel van de jongeren al jaren onder druk. Veel jongeren ervaren stress, prestatiedruk en psychische klachten, vooral meisjes en jonge vrouwen. Dat blijkt uit twee onderzoeken van het SCP.
De onderzoeken ‘Naar een toekomst die jongeren toekomt’ en ‘Jong en veerkrachtig’ laten zien dat veel jongeren optimistisch zijn over hun toekomst. Wel maken ze zich zorgen of ze een woning kunnen vinden, over de ontwikkeling van de welvaart in ons land en de geopolitieke spanningen. Daarnaast geven jongeren aan dat ze zorgen hebben over de gevolgen van klimaatverandering voor hun nabije toekomst en die van Nederland, maar ook over discriminatie en racisme, en de kansenongelijkheid die zij in de samenleving zien.
Steun thuis en op school
Het SCP concludeert dat jongeren baat hebben bij een stevige thuisbasis. Vooral de steun van ouders is cruciaal voor de veerkracht en het welbevinden van jongeren. Jongeren die zich gesteund voelen, hebben aantoonbaar meer veerkracht en een beter mentaal welzijn. Ook scholen kunnen bijdragen door een veilig klimaat te scheppen, meer oog te hebben voor de pedagogische rol van leraren en mentoren, de samenwerking met ouders te zoeken en aandacht te hebben voor veerkracht-vaardigheden zoals stressregulatie. Daarnaast kunnen sport, cultuur en vormen van maatschappelijke participatie - zoals onder meer vrijwilligerswerk - jongeren helpen om zich verbonden te voelen met de samenleving.
Rapport: Naar een toekomst die jongeren toekomt
Dit onderzoek plaatst het effect van de coronacrisis op het mentale welzijn van jongeren in een breed, sociologisch perspectief. Het gaat in op de vraag hoe het staat met veerkracht van jongeren en of jongeren genoeg toegerust zijn om met crisissituaties om te gaan.
Rapport: Jong en veerkrachtig: De rol van goed omgaan met tegenslag en steun in de thuis- en schoolomgeving bij welbevinden
Uit dit onderzoek blijkt dat veerkracht positief samenhangt met het mentale welbevinden van jongeren en negatief met participatiedruk zoals schooldruk. Emotionele steun en weinig druk van vooral ouders (sociale hulpbron) gaan samen met zowel meer veerkracht als een hoger mentaal welbevinden van jongeren.
E-magazine: Hoe voelt het om jong te zijn in deze tijd? Leven, dromen en zorgen door de ogen van negen jongeren.
In het E-magazine Leven, dromen en zorgen komen negen jongeren aan het woord over hun leven nu, hoe zij hun toekomst voor zich zien, wat zij in het leven belangrijk vinden en hoe zij aankijken tegen een aantal maatschappelijke ontwikkelingen. Uit hun verhalen komt naar voren dat zijzelf over het algemeen positief in het leven staan, maar soms ook worstelen met wat op hen afkomt.
“Er komen betere plannen als jongeren direct betrokken zijn. En dat versterkt ook hun grip op de toekomst.”
Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP
Waarom dit onderzoek?
Waar Nederlandse jongeren 15 tot 20 jaar geleden relatief het meest gelukkig waren, behoren zij nu tot de leeftijdsgroep die het minst gelukkig en tevreden is. Eén van de oorzaken is stress, onder meer door prestatiedruk van ouders, school en de maatschappij. Qua mentale gezondheid gaat het vooral minder goed met meisjes en jonge vrouwen, maar ook met jongeren die langdurig ziek zijn, lhbtiq-jongeren en jonge mantelzorgers.
Geef jongeren structureel een stem
Om de veerkracht van jongeren te versterken, is volgens het SCP een lange termijn, integrale aanpak nodig, waarbij verschillende ministeries samenwerken en beleid systematisch wordt getoetst op de gevolgen voor jongeren. Daarbij moeten jongeren niet pas achteraf betrokken worden bij plannen, maar vanaf het begin aan tafel zitten bij de ontwikkeling van beleid. Dat kan onder meer door de Nationale Jeugdstrategie te verankeren in de wet, door brede jongerenparticipatie en een generatietoets bij beleid.
Oproep SCP sluit aan bij verkenning SER Jongerenplatform
De aanbevelingen van het SCP sluiten nauw aan bij de verkenning ’t Tij keren' van het SER Jongerenplatform. Alle publicaties laten zien dat investeren in jongeren niet alleen nodig is voor hun welzijn, maar ook voor de brede welvaart van toekomstige generaties. Daarom pleit het SER Jongerenplatform, net als het SCP, voor het actief betrekken van jongeren bij het maken van beleidskeuzes.
Rapport: Naar een toekomst die jongeren toekomt
Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van gegevens uit de Periodieke Peiling Jongeren (PPJ), een kwalitatieve studie onder jongeren uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut, aangevuld met gegevens van het CBS en andere onderzoeken naar jongeren. De PPJ bestond uit een online vragenlijst onder 977 jongeren van 16-19 jaar. Daarnaast zijn 30 diepte-interviews gehouden met jongeren van 16-23 jaar, met variatie in achtergrondkenmerken. De analyse bestond uit thematische analyse van transcripten en secundaire analyse van kwantitatieve data.
E-magazine: Hoe voelt het om jong te zijn in deze tijd? Leven, dromen en zorgen door de ogen van negen jongeren
De portretten van de jongeren in dit magazine zijn gebaseerd op interviews die in het najaar van 2022 door het onderzoeksbureau Verwey-Jonker Instituut in opdracht van het SCP zijn uitgevoerd. Jessica Maas heeft op basis van deze interviews, en aanvullende gesprekken met de jongeren de portretten gemaakt. Om redenen van privacy zijn de namen van de geportretteerde jongeren vervangen door fictieve namen.
Rapport: Jong en veerkrachtig; De rol van goed omgaan met tegenslag en steun in de thuis- en schoolomgeving bij welbevinden
Het onderzoek is gebaseerd op analyses van drie bestaande databestanden met zelfrapportages van jongeren (12-18 jaar): Periodieke Peiling Jongeren 2022, Health Behaviour in School-aged Children 2021 en Mental Wellbeing Young Carers 2018. In elke survey zijn maten voor veerkracht, participatie, welbevinden, hulpbronnen, stressoren en demografische kenmerken opgenomen. Veerkracht is geoperationaliseerd als het goed kunnen omgaan met tegenslag en snel herstellen.
