In een tijd van crisisdreiging gaat veel aandacht uit naar een weerbaar Nederland. We denken daarbij al snel aan het versterken van de krijgsmacht, het beschermen van vitale functies tegen cyberaanvallen of het voorkomen van stroomstoringen. Maar weerbaarheid gaat niet alleen over systemen en voorzieningen. Ze steunt ook op de kracht van mensen en de manier waarop zij elkaar kunnen helpen.
Wat gebeurt er als vanzelfsprekende voorzieningen wegvallen? Dan zijn het vaak mensen die bijspringen: vrijwilligers die gaten opvullen, buren die elkaar helpen en mensen die praktische ondersteuning bieden wanneer dat nodig is. Juist in een crisis kunnen deze vormen van samenwerking van grote waarde zijn.
Toch heeft de mens nog geen centrale plek in de aanpak van weerbaarheid. In dit essay laten we zien waarom dat wel nodig is en wat dit vraagt van het weerbaarheidsbeleid. Daarbij hebben we oog voor de diversiteit van mensen. Persoonlijkheid, sociaalmaatschappelijke positie en leefsituatie kunnen van invloed zijn op de manier waarop mensen een crisissituatie ervaren en erop reageren. Juist daarom is het belangrijk dat het weerbaarheidsbeleid aansluit bij deze verschillen zodat kwetsbare groepen niet buiten beeld raken.
Waarom dit onderzoek?
Mensen reageren verschillend op crises en beschikken niet allemaal over dezelfde mogelijkheden om bij te dragen of zichzelf te redden. Daarmee is de vraag urgent hoe overheid en samenleving samen kunnen werken aan weerbaarheid, zonder dat mensen in kwetsbare of gemarginaliseerde posities buiten beeld raken. Om dit te bereiken, moet de mens centraal staan in de crisisaanpak. Het essay biedt hiervoor handvatten door niet alleen te kijken naar individueel gedrag en gemeenschapszin, maar ook naar de manier waarop de overheid burgers betrekt bij de voorbereiding op crises.
Gelijkwaardig samenwerken aan weerbaarheid vraagt om een verandering in de grondhouding van alle betrokkenen. De mens heeft nog geen centrale rol in de crisisaanpak, terwijl juist de samenwerking tussen overheid, burgers en gemeenschappen van belang is om mensen in staat te stellen tijdens een crisis samen te handelen. Dit vraagt om een weerbaarheidsbeleid dat niet alleen gericht is op voorbereiding en voorzieningen, maar ook ruimte biedt aan de kennis, ervaringen en initiatieven van mensen zelf.
Voor dit essay is literatuuronderzoek uitgevoerd naar maatschappelijke weerbaarheid en de rol van mensen, gemeenschappen en de overheid daarin.
Dit onderzoeken we ook
Maatschappelijke weerbaarheid is een van de thema’s waar het SCP zich de komende vier jaar op richten. In december 2026 verschijnt hierover een kennisnotitie
Auteurs
Karen van Oudenhoven-van der Zee, Kees Boersma



