De nieuwe mantelzorgagenda 2027-2030 laat zien dat er aandacht is voor de belasting van mantelzorgers, het belang van goede ondersteuning, de samenwerking met formele zorg en voor de combinatie van mantelzorg met betaald werk. De agenda bouwt voort op eerdere beleidsinspanningen en zet nieuwe stappen. Tegelijkertijd signaleert het SCP dat de uitwerking van beleidsopties nog vrijblijvend is. Gezien de toenemende druk op mantelzorgers is meer nodig: concrete maatregelen die daadwerkelijk verschil maken in de praktijk van mantelzorgsituaties. Voor een toekomstbestendige aanpak ziet het SCP op basis van eigen onderzoek mogelijkheden om de agenda aan te scherpen, maar ook de noodzaak tot fundamentele aanpassingen.
- Minimale gemeentelijke ondersteuning. Het kabinet wil de handreikingen Gelijkgerichte Mantelzorg Ondersteuning in de Wmo en Logeerzorg versnellen en hiermee verschillen tussen gemeenten verkleinen, zo staat in de agenda. SCP-onderzoek ondersteunt deze beweging, maar laat ook zien dat verdere aanscherping nodig is. Een deel van de mantelzorgers krijgt namelijk niet de ondersteuning die zij nodig heeft: 15% van de mantelzorgers met een grote zorgtaak had respijtzorg willen hebben, 40% een andere vorm van Wmo-ondersteuning zoals hulp bij regelwerk. Het verkleinen van de verschillen tussen gemeenten vraagt daarom niet alleen om handreikingen, maar ook om duidelijkheid over de ondersteuning waarop mantelzorgers kunnen rekenen. Een wettelijk verplicht basisaanbod in elke gemeente, zoals mantelzorgers en beroepsexperts bepleiten, kan daaraan bijdragen en de gelijkheid tussen gemeenten vergroten.
- Een gelijkwaardige positie van mantelzorgers. De agenda zet in op het uitzetten van onderzoek en inventariseren van goede voorbeelden van samenwerking met formele zorg. Ons onderzoek laat zien dat er nu al handelingsperspectieven zijn. Structurele zorgplangesprekken over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden, stellen van grenzen, draagkracht en behoefte aan kennis kunnen bijdragen aan een gelijkwaardiger positie van mantelzorgers. Onze oproep is om zorgprofessionals hiertoe in staat te stellen; zij moeten tijd en (bij)scholing krijgen. Door structureler zicht te krijgen op de behoeften en grenzen van mantelzorgers, kunnen zorgprofessionals beter voorkomen dat de belasting van mantelzorgers onnodig oploopt.
- Financiële compensatie. De verlofmogelijkheden van werkende mantelzorgers worden in de agenda nadrukkelijk benoemd. Onderzoek bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) moet de basis bieden voor een keuze over de invulling van het betaald verlof. De SER adviseerde onlangs om betaald mantelzorgverlof uit te breiden naar acht weken, en dit uit publieke middelen te betalen. Ook SCP-onderzoek onderstreept de behoefte aan een grotere financiële compensatie, naast de behoefte aan betaald verlof. Vooral mantelzorgers met een grote zorgtaak hebben hun leven en werk vaak ingrijpend moeten aanpassen. Het is daarom van belang dat de overheid snel werk maakt van maatregelen die tegemoetkomen aan financiële behoeften van werkende mantelzorgers. Daarmee kan zij laten zien dat zij de inzet van mantelzorgers erkent, ziet en waardeert.
- Geen reparatie, maar aansluiting bij de zorgsituatie. Het kabinet zet in op het verminderen van regeldruk en systeemstress bij mantelzorgers en stelt ‘reparaties’ van het zorgstelsel voor, zoals domeinoverstijgend indiceren en zoeken naar oplossingen voor grensvlakproblematiek. Kanttekening is wel dat zulke ingrepen het stelsel nog complexer kunnen maken. Om regeldruk voor mantelzorgers te verminderen, kan een minder geoormerkt budget helpen en veel vrijheid bieden om aan te sluiten bij het veranderlijke en cyclische verloop van zorgsituaties. Door dit budget toe te kennen aan de twee-eenheid mantelzorger-hulpontvanger, in plaats van aan individuele hulpvragers, komen vanzelfsprekend de levensbrede behoeften van mantelzorgers aan bod. De verwachting is dat deze perspectiefwisseling voor mantelzorgers met een grote zorgtaak een duurzamere oplossing zal zijn, maar mogelijkvraagt dit wel om een meer fundamentele herziening van het stelsel van ondersteuning.
Onze onderzoeken laten zien dat als er veel wordt gevraagd van mantelzorgers, men ook bereid moet zijn om daar betere ondersteuning tegenover te zetten. Hoewel beleid mogelijkheden voor het geven van hulp kan vergroten kan mantelzorg formele zorg niet vervangen.
Perscontact
Ben je journalist en heb je vragen naar aanleiding van dit nieuwsbericht? Neem dan contact op met onze persvoorlichter.