In 2022 en 2023 publiceerden het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Planbureau (CPB) twee kennisnotities over de voorgenomen herziening van het kinderopvangbeleid. Samen bieden ze een analyse van de beleidskeuzes van het kabinet en de mogelijke maatschappelijke effecten daarvan. De kern van de plannen is een ingrijpende wijziging van het financieringsstelsel, waarbij kinderopvang vrijwel gratis wordt voor werkende ouders en de toeslag plaats maakt voor directe financiering.
In de eerste notitie plaatst het SCP kanttekeningen bij de onderliggende beleidsdoelen. Waar kinderopvang eerder zowel werd gezien als instrument om arbeidsparticipatie te bevorderen als manier om ontwikkelkansen van kinderen te vergroten, verschuift de nadruk in het nieuwe beleid sterk naar betaalbaarheid en werk. Volgens het SCP raakt daardoor het doel van kansengelijkheid voor jonge kinderen op de achtergrond. Juist voor kinderen uit kwetsbare gezinnen kan toegang tot kwalitatief goede opvang bijdragen aan hun ontwikkeling, maar dat perspectief krijgt in de plannen weinig expliciete aandacht.
Beperkte effecten
De tweede notitie, een gezamenlijke ex-ante evaluatie van SCP en CPB, richt zich op de verwachte effecten van de financieringswijziging. De onderzoekers concluderen dat de vereenvoudiging van het stelsel en het verdwijnen van de toeslagen duidelijke voordelen hebben. Tegelijkertijd wijzen zij erop dat internationale en nationale studies laten zien dat financiële prikkels slechts een beperkt effect hebben op arbeidsparticipatie. Daarnaast bestaat het risico dat de sterke groei van de vraag naar opvang leidt tot personeelstekorten en druk op de kwaliteit.
Bredere visie nodig
Beide notities onderstrepen dat een succesvolle herziening vraagt om meer dan een technisch eenvoudiger financieringssysteem. Zonder een bredere visie op kwaliteit, toegankelijkheid en de ontwikkelingskansen van kinderen blijft het beleid op de langere termijn kwetsbaar.
Waarom dit onderzoek?
Auteurs
Freek Bucx, Anne Roeters, Maria Vliek, Janneke Bolhaar (CPB), Egbert Jongen (CPB)
Gerelateerde publicaties
Eens deeltijd, altijd deeltijd
Regie nemen, ruimte geven – Roep om een rechtvaardige verdeling
Lees verderDe brede baten van werk