Het SCP bracht in 2024 twee documenten uit waarin het reflecteert op de rapportages van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) over het beleid rond arbeid en zorg. Samen geven deze zogeheten ‘appreciaties’ een kritisch en verdiepend beeld van de kwaliteit, onderbouwing en bruikbaarheid van het huidige beleid en de voorgestelde beleidsvarianten.
In de appreciatie van de beleidstheorie en de periodieke rapportage Arbeid en Zorg (2017–2023) constateert het SCP dat de rapportage een nuttig overzicht biedt van het gevoerde beleid, maar dat zij analytisch beperkt blijft. Volgens het SCP is onvoldoende duidelijk welke factoren doorslaggevend zijn voor het gebruik en de effecten van verlofregelingen. Ook wordt het onderwerp arbeid en zorg te smal benaderd: relevante elementen, zoals mantelzorg, flexibele werktijden en de stapeling van verschillende zorgtaken blijven onderbelicht. Het SCP vindt verder de conclusies vaak niet stevig empirisch onderbouwd.
Beperkt inzicht
In het tweede document reageert het SCP op de voorgestelde beleidsvarianten voor arbeid en zorg. Het SCP benadrukt dat deze varianten vooral binnen het bestaande beleidskader worden beoordeeld en te weinig samenhang vertonen met andere beleidsterreinen, zoals langdurige zorg en maatschappelijke ondersteuning. Ook is er volgens het SCP beperkt inzicht in de daadwerkelijke effecten van de varianten in de praktijk, en is er te weinig aandacht voor verschillen tussen groepen, bijvoorbeeld in inkomen of achtergrond.
Waarom dit onderzoek?
Door vergrijzing en personeelstekorten stijgt de behoefte aan mantelzorg, waardoor steeds meer mensen arbeid en zorg moeten combineren. Tegelijkertijd blijft de verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid ongelijk. Dat heeft gevolgen voor inkomens(on)zekerheid, loopbaanontwikkeling en welzijn, met name voor vrouwen. Omdat beleid rond arbeid, zorg, verlof en ondersteuning vaak versnipperd is en onvoldoende in samenhang wordt bekeken, bestaat het risico dat maatregelen in de praktijk tekortschieten of bestaande ongelijkheden versterken. Daarom is het nodig om beleidskeuzes te toetsen op hun daadwerkelijke effecten en maatschappelijke consequenties.
De combinatie van arbeid en zorg is voor een groot - en groeiend - deel van de bevolking een dagelijkse realiteit. Veel mensen combineren betaald werk met de zorg voor kinderen, partners of ouders, en lopen daarbij tegen tijdsdruk, financiële knelpunten en gezondheidsrisico’s aan. Goed onderbouwd beleid rond arbeid en zorg is essentieel om de arbeidsparticipatie zo hoog mogelijk te houden, overbelasting te voorkomen en gelijke kansen tussen mannen en vrouwen te bevorderen.
Het onderzoek is uitgevoerd als een wetenschappelijke appreciatie en beleidsanalyse in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. SCP-onderzoekers hebben bestaande rapportages en beleidsvarianten kritisch beoordeeld op aannames, empirische onderbouwing en maatschappelijke context, gebruikmakend van eerdere SCP-studies, beschikbare data en sociaalwetenschappelijke inzichten. De resultaten zijn vastgelegd in onafhankelijke commentaren die zijn meegezonden.
Auteurs
Alice de Boer, Ans Merens en Wil Portegijs
Gerelateerde publicaties
De brede baten van werk
Leven lang ontwikkelen
Lees verderDe veranderende arbeidsmarkt
Lees verder