Nederland wordt steeds diverser. Tegelijkertijd bestaan er zorgen over sociale samenhang, polarisatie en onderlinge verbondenheid. In beleid wordt diversiteit vaak gezien als een risico voor sociale cohesie. Maar wat laat wetenschappelijk onderzoek in Nederland daadwerkelijk zien? In Samen verschillend brengt het SCP in kaart hoe diversiteit samenhangt met sociale cohesie in drie belangrijke levensdomeinen: de buurt, het onderwijs en het werk.
Diversiteit zet samenleven soms onder druk, maar niet automatisch
In buurten, scholen en op het werk kan diversiteit gepaard gaan met spanningen of minder verbondenheid. Dat geldt vooral wanneer verschillen samenvallen met sociaal-economische achterstanden, statusongelijkheid of een gebrek aan stabiele sociale relaties. Diversiteit op zichzelf verklaart deze uitkomsten echter maar deels.
Context en randvoorwaarden zijn doorslaggevend
Of diversiteit leidt tot meer of minder sociale cohesie hangt sterk af van de omstandigheden. Gelijke kansen, een inclusieve cultuur, institutionele steun en aandacht voor gedeelde belangen blijken cruciale voorwaarden voor positieve contacten en verbondenheid.
Contact werkt niet vanzelf
Meer contact tussen groepen leidt niet automatisch tot meer begrip. Positieve effecten treden vooral op wanneer contact plaatsvindt onder gelijkwaardige omstandigheden en structureel wordt ondersteund. Zonder die randvoorwaarden kunnen contacten juist spanningen versterken.
Waarom dit onderzoek?
De Nederlandse samenleving wordt de komende jaren waarschijnlijk verder divers. Tegelijkertijd nemen zorgen toe over polarisatie, segregatie en het verlies aan samenhang. Beleidsmakers zoeken naar manieren om diversiteit en sociale cohesie met elkaar te verzoenen, maar baseren zich daarbij vaak op aannames die onvoldoende empirisch zijn onderbouwd.
Deze verkenning biedt een overzicht van wat we wél en niet weten over de relatie tussen diversiteit en sociale cohesie. De inzichten helpen beleidsmakers, scholen, werkgevers en gemeenten om realistischer en effectiever beleid te ontwikkelen, met oog voor verschillen én verbinding.
Het SCP analyseerde circa 140 Nederlandse wetenschappelijke studies die sinds 2000 zijn verschenen over diversiteit en sociale cohesie. Daarnaast is een nieuw kwantitatief onderzoek uitgevoerd naar de relatie tussen etnische diversiteit en sociale cohesie in ruim 11.000 buurten in de periode 2012–2020. De analyse richt zich op drie levensdomeinen: wonen, onderwijs en werk.
- Nederlandse survey- en registerdata (o.a. CBS-data Sociale samenhang en welzijn)
- Wetenschappelijke publicaties gebaseerd op Nederlandse gegevens
- SCP-analyse van buurtkenmerken 2012–2020
Auteurs
Mérove Gijsberts, Wil Portegijs, Erik de Bakker, Maroesjka Versantvoort en Joris Broere.