De Nederlandse samenleving is in beweging. Ze verandert, wordt diverser en ingewikkelder, en dat merken mensen in hun dagelijks leven. Het roept vragen op over hoe we samenleven, hoeveel vertrouwen we in elkaar hebben en hoe verbonden we ons voelen met onze buurt, school, werk en met de overheid. Deze drie SCP-publicaties laten zien dat sociale cohesie niet vanzelf ontstaat. Verbinding groeit – of verdwijnt – in de manier waarop mensen elkaar ontmoeten, hoe verschillen worden ervaren en welke keuzes in beleid worden gemaakt. Samen geven de onderzoeken inzicht in hoe die processen uitwerken in buurten, scholen en op de werkvloer, en wat beleid kan doen om onderlinge verbondenheid te versterken.
Samenleving in beweging (2023)
De samenleving is voortdurend in beweging, maar veranderingen raken groepen mensen niet op dezelfde manier. Globalisering, individualisering, migratie en technologische ontwikkelingen vergroten kansen voor sommigen, terwijl anderen onzekerheid en verlies aan houvast ervaren. Het onderzoek laat zien dat verschillen in zekerheid, vertrouwen en toekomstverwachtingen toenemen. Die ongelijkheid werkt door in hoe mensen zich tot elkaar en tot de overheid verhouden. Sociale cohesie staat daarmee onder druk, vooral waar bestaanszekerheid ontbreekt of waar mensen zich onvoldoende gehoord voelen.
Samen verschillend (2024)
Diversiteit en sociale cohesie staan niet automatisch op gespannen voet met elkaar. In buurten, scholen en op de werkvloer blijkt het effect van diversiteit sterk afhankelijk van context en voorwaarden. In sociaal-economisch kwetsbare buurten kan diversiteit samengaan met minder vertrouwen en meer spanningen, terwijl in andere contexten juist ruimte ontstaat voor ontmoeting en een sterker thuisgevoel. Contact tussen groepen kan bijdragen aan verbinding, maar alleen als het plaatsvindt onder gelijkwaardige omstandigheden en binnen een inclusieve omgeving. Beleidsaannames over ‘mengen’ blijken lang niet altijd vanzelfsprekend effectief.
Factsheet Sociale cohesie in beleid (2024)
Overheden op nationaal, lokaal en internationaal niveau zetten op verschillende manieren in op sociale cohesie. De factsheet laat zien dat de aandacht voor samenleven in beleid door de jaren heen verschuift. Waar eerdere kabinetten sociale cohesie expliciet als overheidstaak zagen, ligt de nadruk later vaker op eigen verantwoordelijkheid van burgers. Tegelijkertijd spelen gemeenten een steeds belangrijkere rol via beleid rond leefbaarheid, het sociaal domein en burgerparticipatie. De factsheet maakt duidelijk dat beleid niet alleen voorwaarden kan scheppen voor ontmoeting en verbinding, maar ook onbedoeld spanningen kan versterken.
Waarom dit onderzoek?
Auteurs
Mérove Gijsberts
Wil Portegijs
Erik de Bakker
Wetenschappelijk medewerker
Lees verderMaroesjka Versantvoort
Wetenschappelijk medeweker
Lees verderJoris Broere
Lex Thijssen
Gerelateerde publicaties
Hoe denken burgers over sociale cohesie?
Lees verderContinu onderzoek burgerperspectieven
De sociale staat van Nederland
Lees verder