Hoe mensen samenleven, elkaar vertrouwen en zich verbonden voelen met hun buurt en met Nederland als geheel, staat volop in de belangstelling. In een samenleving die diverser en dynamischer wordt, is sociale cohesie geen vanzelfsprekendheid. Wat bindt mensen, waar schuurt het en wat betekent dat voor de toekomst? Deze pagina brengt de belangrijkste inzichten samen uit een factsheet en een podcastserie van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Samen laten zij zien hoe Nederlanders vandaag naar sociale cohesie kijken én hoe zij reflecteren op samenleven in de toekomst.
Sociale cohesie wordt breed herkend, maar verschillend beleefd
Veel Nederlanders vinden sociale cohesie belangrijk, maar ervaren die niet overal en voor iedereen hetzelfde. Het gevoel van verbondenheid is vaak sterker in de directe leefomgeving, zoals de buurt, dan op nationaal niveau. Tegelijkertijd geven mensen aan dat verschillen tussen groepen zichtbaarder zijn geworden.
Vertrouwen staat onder druk, maar is niet verdwenen
Het onderlinge vertrouwen tussen mensen is relatief stabiel, maar het vertrouwen in instituties en in ‘de samenleving als geheel’ is kwetsbaarder. Er is zorg over polarisatie, verharding in het debat en het gevoel dat mensen langs elkaar heen leven. Tegelijkertijd laten veel mensen in hun dagelijks leven zien dat zij bereid zijn tot contact en samenwerking.
Samenleven vraagt om aandacht en onderhoud
Uit zowel de cijfers als de gesprekken in de podcast blijkt dat sociale cohesie geen vast gegeven is. Zij ontstaat in ontmoetingen, gedeelde ervaringen en wederzijds begrip. Beleid, voorzieningen en publieke gesprekken kunnen daarbij helpen, maar uiteindelijk speelt het dagelijks handelen van mensen zelf een cruciale rol.
Podcastserie ''Samenleven, nu en straks’
In de podcastserie ''Samenleven, nu en straks’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) krijgen inwoners van Nederland de vraag voorgelegd hoe zij vinden dat we met elkaar omgaan. En of dat garanties biedt voor de toekomst. Podcastmaker Peter de Ruiter ging voor het SCP op pad en sprak jongeren en ouderen. Deze mensen wonen in het noorden, het zuiden en in het westen van het land. Ze zijn geselecteerd op hun leeftijd, hun verhaal of liepen toevallig op straat. Het resultaat is een mix van ervaringen, meningen en toekomstvisies. Dit keer geen representatieve steekproef, maar voldoende stof tot nadenken en reflectie, in vier delen.
Aflevering 1 - Limburg
In Limburg komen mensen aan het woord die hun leven nog voor zich hebben en mensen die de huidige tijd kunnen vergelijken met toen zij jong waren. De ene groep heel vooral ambities, de andere herinneringen. Waar treffen ze elkaar? We spreken onder andere Lieve (62) en Felicitas (62) die hebben gekozen voor een woongemeenschap in het Limburgse Sint Odiliënberg en klimaatactiviste Cato (21).
Samenleven nu en straks Limburg
Aflevering 2 - Groningen en Friesland
Hoe is het gesteld met de gemeenschapszin in Friesland en Groningen, in de stad en op het land, tussen jong en oud? Thema’s die al pratende met hen aan bod komen zijn het begrip ‘buitenstaanders’, de complexe maatschappij, de druk van social media en hoe corona de jeugd enigszins mensenschuw heeft gemaakt.
Samenleven nu en straks Groningen en Friesland
Aflevering 3 - De Randstad
Na Limburg, Friesland en Groningen bezoekt deze podcastserie van het Sociaal en Cultureel Planbureau uiteindelijk de Randstad. Gaan de mensen daar anders met elkaar om? Ja en nee. Het verschil tussen stad en dorp laat zich ook hier gelden, maar het onderscheid is soms minder schril. We spreken over saamhorigheid in de buurt, het gevoel de regie kwijt te raken en thema’s als gelijke behandeling en inclusie.
Samenleven nu en straks De Randstad
Aflevering 4 - Reflectie
In dit vierde en laatste deel van de podcastserie reageren twee vertegenwoordigers van de leeftijdsgroepen waar je naar hebt kunnen luisteren op wat is gezegd. Marie-Jeanne Boltong, lid van de Raad van Ouderen, en Michiel Steegers, projectleider studentparticipatie aan het ROC Mondriaan in Den Haag. Tot besluit laat Maroesjka Versantvoort van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) haar licht schijnen over de onderwerpen en meningen die mensen in de podcastserie naar voren brengen. Maroesjka leidt het programma 'De diverse bevolking van Nederland - Samenleven nu en in de toekomst', dat antwoord moet geven op de vraag hoe we in Nederland vorm kunnen geven aan ‘samenleven in verscheidenheid’.
Waarom dit onderzoek?
Gerelateerde publicaties
Sociale cohesie en diversiteit in Nederland
Lees verderSociale cohesie in wetenschap en beleid
Samen verschillend
Lees verderContinu onderzoek burgerperspectieven