Migratie als spiegel van maatschappijbeelden

Dit rapport onderzoekt hoe mensen in Nederland denken over migratie en hoe dit samenhangt met hun kijk op de samenleving. Migratie gaat niet alleen over economie of aantallen mensen die naar Nederland komen, maar raakt ook aan gevoelens over wie we zijn als land, hoe we samenleven en hoeveel vertrouwen mensen hebben in de overheid. Veel mensen in ons land maken zich zorgen over migratie. Die zorgen komen vooral voort uit de angst dat migratie negatieve gevolgen heeft voor de woningmarkt, veiligheid en de Nederlandse identiteit. Mensen die negatiever denken over migratie vinden ook vaker dat het niet goed gaat met de samenleving en de politiek, en hebben de overtuiging dat ze niet meetellen.

Er is niet alleen een groep voor- en tegenstanders, maar ook een brede middengroep die zowel de voor- als nadelen van migratie benoemt. Zij maken zich weliswaar zorgen over de omvang van de migratie, maar vinden ook dat er ruimte moet zijn voor bepaalde groepen migranten, bijvoorbeeld voor mensen die vluchten voor oorlog of geweld en arbeidsmigranten die gaan werken in beroepen waar een groot tekort aan is.

Grote verschillen naar opleiding

Uit het onderzoek blijkt verder dat er grote verschillen zijn tussen opleidingsachtergrond. Zo zijn mensen met een basisschool of vmbo-diploma veel negatiever over migratie dan mensen met een hbo- of wo-opleiding. Mensen met een praktische opleiding stellen bijvoorbeeld striktere eisen om als Nederlander te worden gezien, zoals het hebben van Nederlandse voorouders en meedoen met Nederlandse tradities en gebruiken. Deze opvatting over nationale identiteit gaat vaak samen met een voorkeur voor restrictief migratiebeleid.

Onderliggende zorgen

Zorgen over migratie moeten niet alleen worden gezocht in het migratiebeleid. Zorgen over migratie hangen namelijk samen met zorgen over de politiek en met somberheid over de samenleving. En met het gevoel dat mensen hebben dat andere groepen worden voorgetrokken, dat zij niet volwaardig meetellen en zich niet ‘thuis’ voelen in eigen land. Om zorgen over migratie weg te nemen is het dan ook belangrijk om niet alleen migratiebeleid te voeren, maar om ook aandacht te hebben voor de onderliggende zorgen van mensen, zoals het woningtekort en het geringe vertrouwen in de politiek.

Waarom dit onderzoek

Op dit moment is het migratiedebat verhit. Dit onderzoek geeft inzicht waarom dat zo is: het gaat niet alleen over de mening van mensen over migratie, maar ook over opvattingen wie mensen als Nederlander zien, hoe mensen tegen de Nederlandse samenleving aankijken en of ze zich door de politiek vertegenwoordigd voelen. Het lijkt erop dat voor- en tegenstanders steeds meer tegenover elkaar staan en niet meer openstaan voor elkaars argumenten en denkbeelden.

In dit onderzoek brengen we de publieke opinie in Nederland in kaart op basis van grootschalige vragenlijsten onder een dwarsdoorsnede van de bevolking, zoals de European Social Survey (ESS) en het Nationaal Kiezersonderzoek (NKO). We gebruiken ook een survey onder de bevolking die in november 2022 is gehouden onder het LISS-panel. Hiermee toetsen en diepen we verklaringen uit voor verschillen in opvattingen tussen mensen.