Het SCP onderzoekt in het project Leven lang ontwikkelen in de derde levensfase hoe persoonlijke ontwikkeling in deze derde levensfase kan worden bevorderd, en hoe de kansenongelijkheid en sociale uitsluiting onder ouderen kan worden verkleind.
Na de jeugd en volwassenheid volgt de ‘derde levensfase’; de fase vanaf de pensioengerechtigde leeftijd. Maar de inrichting van de Nederlandse samenleving biedt nog weinig kansen in de derde levensfase. Het project levert inzichten op in de opbrengsten van persoonlijke ontwikkeling in de derde levensfase. Deze kennis kunnen beleidsmakers gebruiken om de sociaal-culturele infrastructuur voor ouderen te verbeteren. Op die manier kan het welbevinden en de participatie van ouderen worden vergroot.
Hier vindt u vier publicaties uit het project.
“Gelukkig ouder worden is naast gezond ouder worden ook zinvol ouder worden.”
- Projectleider Crétien van Campen
Studie: Vertrouwen herwinnen; Veerkracht van ouderen in twee stadswijken
Voor ouderen is meedoen meer dan mantelzorg of vrijwilligerswerk. Het gaat om het gevoel erbij te horen: jezelf kunnen zijn, je gezien en gehoord voelen, en erkenning krijgen van anderen in de buurt én van instanties. Dat blijkt uit het gezamenlijke onderzoek Vertrouwen herwinnen van het SCP en Leyden Academy on Vitality & Ageing. Door een onderzoek in de vorm van een uniek fotoproject hervonden ouderen in kwetsbare wijken hun veerkracht en gevoel van eigenwaarde.
E-magazine: Door onze ogen; Fotoverhalen van ouderen in twee stadswijken
In dit e-magazine nemen ouderen je mee in hun leefwereld. Met zelfgemaakte foto’s en persoonlijke verhalen laten zij zien wat hen raakt, bezighoudt en hoop geeft in hun buurt. Het magazine is onderdeel van het onderzoek Vertrouwen herwinnen en biedt een indringende en visuele kijk op wat het betekent om ouder te zijn in een kwetsbare wijk.
Studie: Investeren in vitale ouderen verlicht druk op de samenleving
Het rapport Investeren in vitale ouderen geeft inzichten en handvatten om de kwaliteit van leven van ouderen te verbeteren en het vermogen van vitale ouderen te vergroten om bij te dragen aan de samenleving. Het geeft inzicht in welke veranderingen in hulpbronnen en participatie van burgers in de derde levensfase kunnen leiden tot welke opbrengsten in de latere levensjaren in termen van welbevinden.
SCP heeft een verklaringsmodel ontwikkeld dat ook gebruikt kan worden voor beleidsevaluatie: het Welbevinden Participatie Hulpbronnen-model (WPH). Het model kan op twee manieren gebruikt worden: 1) als analyse van veranderingen in de verouderende bevolking; en 2) bij beleidsvragen rondom welbevinden, participatie en hulpbronnen in de verouderende bevolking. Het rekenmodel kan verschillende varianten en beleidsopties doorrekenen. Het is in te zetten op het moment dat de beleidsvoornemens afgewogen worden en keuzes gemaakt moeten worden voor in te zetten beleid.
Essay: Gelukkig ouder worden in een veranderende samenleving; Een pleidooi voor zingeving en creativiteit
De vraag naar gelukkig ouder worden is oud en wordt steeds opnieuw gesteld. Wat is gelukkig ouder worden in deze snel veranderende samenleving? Hoe kunnen mensen gelukkig ouder worden en wat hebben ze daarvoor nodig? En wie kan wat doen om daaraan bij te dragen?
Het essay nodigt ons uit na te denken welke creatieve oplossingen en initiatieven nu mogelijk en nodig zijn. Want ook in een samenleving waarin mensen beperkt zijn in hun bewegingsvrijheid is het een gezamenlijke opdracht te zorgen voor zoveel mogelijk kwaliteit van leven voor onze ouderen.
Waarom dit onderzoek?
Nederland vergrijst in een snel tempo. Dit vraagt niet alleen om oplossingen op het gebied van welzijn en zorg, maar ook op het gebied van werk, wonen en samenleven. De Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 wijst daar in haar rapport Gematigde groei ook op.
We zien grote verschillen bij gepensioneerden. Met driekwart gaat het goed; zij zijn vitaal, ondernemend en doen volop mee in de samenleving. Maar met een kwart van de gepensioneerden gaat het minder goed. Zij worden beperkt door problemen op het gebied van bijvoorbeeld gezondheid, weinig of geen sociale contacten of een gebrek aan activiteiten.
In hun participatie in de samenleving hebben ouderen specifieke voorkeuren. Hun wensen worden vaak maar beperkt meegenomen in beleid. Er wordt gepraat over ouderen, maar vaak niet serieus naar hen geluisterd bij de ontwikkeling van beleid.
Beleidsmakers en professionals kunnen de kennis uit deze onderzoeken gebruiken om de sociaal-culturele infrastructuur voor ouderen te verbeteren. Op die manier kan het welbevinden en de participatie van ouderen worden vergroot.
Dit is een kwestie van een lange adem, maar de inspanning loont: voor mensen zelf, de onderlinge samenhang in de gemeenschap en voor hun relatie met de overheid.
Studie: Vertrouwen herwinnen; Veerkracht van ouderen in twee stadswijken
Het onderzoek gebruikte participatief actieonderzoek (PAR) met ouderen als co-onderzoekers. Creatieve methoden, zoals photo-voice, informele gesprekken, interviews en observaties, werden ingezet. Ouderen bepaalden mede de agenda, maakten foto’s van hun leefwereld en bespraken deze in groepsverband, wat leidde tot empowerment en diepgaande inzichten in participatie en vertrouwen. Het onderzoek is in twee Haagse wijken uitgevoerd: in Laak en in de Indische Buurt.
E-magazine: Door onze ogen; Fotoverhalen van ouderen in twee stadswijken
Als vorm voor het onderzoek is gekozen voor photo-voice. Daarbij maken de deelnemers, als co-onderzoekers, zelf foto’s, in dit geval van hun eigen buurt en leefwereld. Zo komen er dingen aan het licht waar mensen in hun dagelijks leven tegenaan lopen.
Studie: Investeren in vitale ouderen verlicht druk op de samenleving
Voor het ontwikkelen van het model is gestart met een literatuurstudie naar welbevinden, participatie en hulpbronnen bij ouderen. Op basis hiervan is een conceptueel model opgesteld waarin hulpbronnen en participatie als bepalend voor welbevinden worden gezien. Voor de empirische onderbouwing is gebruik gemaakt van Longitudinal Aging Study Amsterdam (LASA), een langlopend panelonderzoek onder 55-plussers. De kernelementen (welbevinden, participatie, hulpbronnen) zijn meetbaar gemaakt met gevalideerde schalen en indicatoren uit LASA. Het conceptuele model is daarna vertaald naar een empirisch rekenmodel (WPH-model) waarin de relaties tussen de variabelen zijn gespecificeerd. Met behulp van longitudinale data zijn zowel samenhangen als causale effecten tussen de variabelen onderzocht, met nadruk op veranderingen binnen personen over de tijd.
- Onderzoek naar ouderen in instellingen (OII)
- SCP Leefsituatie-index (SLI)
- Aanvullend voorzieningengebruikonderzoek (AVO)
- Vrijetijdsomnibus (VTO)
- Longitudinal Aging Study Amsterdam (LASA), Vrije Universiteit Amsterdam
- Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV), RIVM
- Statline, CBS
Auteurs
- Crétien van Campen
- Jurjen Iedema
- Jos de Haan
- Tineke Abma
- Elena Bendien
Gerelateerde publicaties
Perspectieven op zinvolle participatie
Mantelzorg onder werkenden
Lees verderOuder worden in veranderende tijden vraagt om zingeving en creativiteit
Lees verder