De kwaliteit van de samenleving in Nederland is gemiddeld genomen hoog. In vergelijking met andere Europese landen scoort Nederland op veel punten positief: het vertrouwen tussen mensen is groot, de tevredenheid met het eigen leven is hoog en veel mensen participeren, bijvoorbeeld via betaald werk of vrijwilligerswerk. Tegelijkertijd vraagt die hoge participatie om aandacht, omdat er een risico bestaat op overvraging wanneer mensen op meerdere terreinen tegelijk veel moeten bijdragen.
Opvallend is dat Nederlanders zich relatief weinig verbonden voelen met het eigen land, een patroon dat al langere tijd zichtbaar is. Ook de ervaren discriminatie ligt in Nederland relatief hoog, waarbij met name stapeling van discriminatie een punt van zorg is. Hoewel Nederland internationaal gezien goed scoort op mentale gezondheid en politiek vertrouwen, zijn ook hier zorgen: een aanzienlijke groep mensen ervaart angst- en depressieklachten en burn-outklachten zijn toegenomen.
Onder jongvolwassenen is de mentale gezondheid relatief kwetsbaar en is de tevredenheid met het leven de afgelopen tien jaar gedaald. Kijken we naar trends over de tijd, dan blijken veel kernindicatoren – zoals sociale samenhang, participatie en algemene levenstevredenheid – relatief stabiel. Toch zijn er onderliggende verschuivingen zichtbaar, met name op het gebied van mentale gezondheid en politiek vertrouwen.
Waarom dit onderzoek?
Over het algemeen gaat het goed met mensen in Nederland: het welbevinden is hoog, veel mensen doen mee in de samenleving en het onderlinge vertrouwen is groot. Tegelijkertijd zijn er duidelijke zorgen, zoals een toename van burn-outs, angst en depressie en aanhoudende discriminatie. Ook het lage vertrouwen in de overheid en de structurele ongelijkheid vragen aandacht. Vooral die ongelijkheid is problematisch, omdat juist kwetsbare groepen daardoor minder welbevinden en vertrouwen ervaren, terwijl zij de overheid het hardst nodig hebben.
Het SCP roept het kabinet om actief te sturen op bestaanszekerheid en kansengelijkheid, maar ook door in alle beleid rekening te houden met ongelijkheidseffecten. Door realistische doelen te stellen en resultaten te bereiken. Door gevoelig te zijn voor de behoeftes van verschillende groepen mensen in de samenleving en rechtvaardig te handelen. Zodat mensen weer vertrouwen krijgen in de overheid.
Met het rapport Sociale en Culturele Ontwikkelingen draagt het SCP jaarlijks inzichten aan die behulpzaam zijn bij het maken van afwegingen richting de voorjaarsnota.
De resultaten van dit onderzoek zijn gebaseerd op de Nederland in Beeld (NIB) enquête, een doorlopende dataverzameling onder een grote groep Nederlanders met uiteenlopende achtergrond. We bekeken hoe de huidige gegevens verschillen van gegevens in het nabije verleden. Ook vergeleken we de situatie in Nederland met die in andere Europese landen. Hiervoor gebruiken we de European Social Survey (ESS) data.
