Toen Nederland in 2020 midden in de coronacrisis zat, kwam het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) met een van de eerste systematische inzichten in het welbevinden van Nederlanders. Op basis van een grootschalige bevolkingsenquête in juli 2020 - toen veel beperkende maatregelen versoepeld waren maar de pandemie nog steeds voelbaar was - vroeg het SCP mensen hoe zij hun leven, gezondheid, psychisch welzijn en sociale relaties ervoeren.
De cijfers lieten een verrassend robuust beeld zien: de gemiddelde tevredenheid met het leven bleef met een score rond 7,3 vrijwel onveranderd vergeleken met vóór de pandemie, en er was geen duidelijke algemene daling in ervaren levenskwaliteit. Tegelijkertijd tekenden zich onderliggend wel knelpunten af. Vooral oudere mensen boven de 75 jaar gaven significant vaker aan zich eenzamer te voelen sinds het begin van de crisis, en een groter deel van de bevolking rapporteerde laag psychisch welbevinden.
Verschillen
Naast leeftijdspeilers werd ook gekeken naar subgroepen met kwetsbare posities: mensen met een kwetsbare gezondheid, mantelzorgers, mensen met weinig werkzekerheid en mensen in economisch precaire omstandigheden. Bij deze groepen kwamen vaker signalen van verminderd welzijn naar voren, wat duidt op verschillen in hoe de crisis werd beleefd en doorstaan.
Nieuwe zorgen
Het rapport benadrukt dat de coronacrisis niet zonder effect bleef, ook al hield de algemene tevredenheid nog stand. Nieuwe zorgen kwamen bovenop bestaande, de veerkracht van individuen en sociale netwerken stond onder druk, en er ontstonden hardnekkige risico’s op langere termijn. De kans daarop werd groter als de crisis zou voortduren en de economische gevolgen zich verder zouden ontvouwen.
Waarom dit onderzoek?
Welbevinden is een basisvoorwaarde voor maatschappelijke stabiliteit. In een crisis die het dagelijks leven diepgaand ontregelt, is het urgent om tijdig signalen van psychische druk en eenzaamheid te herkennen voordat problemen zich opstapelen.
Het onderzoek maakt zichtbaar dat corona ongelijk uitwerkt. Gemiddeld welzijn zegt weinig over groepen die structureel kwetsbaarder zijn. Die inzichten zijn essentieel om beleid te richten op preventie en sociale ondersteuning.
Het SCP voerde in juli 2020 een representatieve bevolkingsenquête uit. Respondenten werden bevraagd over levenstevredenheid, gezondheid, psychisch welbevinden en eenzaamheid. De uitkomsten zijn vergeleken met eerdere metingen van vóór corona.
Auteurs
Mirjam de Klerk, Inger Plaisier en Fieke Wagemans. Met medewerking van Jurjen Iedema, Edith Josten en Joep Schaper