Hoe denken Nederlanders over het land, de economie en de politiek? Waarover maken ze zich zorgen en wat gaat er goed? Dat is de centrale vraag in deze publicatie van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) van 2023.
Met dit doorlopend onderzoek brengt het SCP periodiek de stemming in ons land in kaart en peilt het vertrouwen van Nederlanders in de politiek en instituties. Elk bericht heeft ook een apart thema waarover vragen aan de deelnemers worden voorgelegd.
Demonstraties en protesteren
Voor deze publicatie deden we onderzoek naar de mening van burgers over protesten en demonstraties. Er is meer steun voor harde acties tegen de overheid bij mensen die weinig vertrouwen hebben in de politiek en vinden dat de politiek niet naar hen luistert. Dat mensen harde acties steunen, betekent niet dat ze ook zelf in actie komen. De meeste Nederlanders steunen het recht om te demonstreren, maar keuren geweld of ordeverstoringen bij demonstraties en protest af.
Tweede Kamerverkiezingen in november 2023
In het kader van de Tweede Kamerverkiezingen op 22 november 2023 onderzocht het SCP hoe het staat met het vertrouwen in de politiek, wat Nederlanders verwachten van een nieuw kabinet en waar volgens hen meer of minder geld aan moet worden uitgegeven. Uit de resultaten blijkt dat het vertrouwen in de politiek nog steeds laag is. Mensen verlangen dat een nieuw kabinet de huidige maatschappelijke problemen, onder meer op het gebied van inkomen, immigratie en wonen, aanpakt en zorgt voor goede zorg en goed onderwijs. Ook vinden ze dat de politiek meer daadkracht moet tonen en beter moet luisteren naar de wensen van burgers. Burgers hebben hoge verwachtingen van een nieuw kabinet, maar weinig hoop dat er ook echt iets verandert.
Internet en sociale media
We deden ook onderzoek naar de mening van burgers over internet en sociale media. Hieruit blijkt dat het vertrouwen in de politiek laag blijft in vergelijking met de afgelopen vijftien jaar. Bijna 6 op de 10 Nederlanders heeft geen vertrouwen in de Tweede Kamer en de regering. Als belangrijkste reden voor de onvrede over het land en de politiek noemen burgers de opeenstapeling van problemen die niet (goed) worden opgelost.
Ruimte en wonen
We onderzochten ook hoe Nederlanders denken over de plek waar ze wonen. Dit gaat ook over bredere thema’s, zoals ontevredenheid over de richting van het land, onvrede over de politiek, sociale ongelijkheid en onrechtvaardigheid. Uit dit onderzoek blijkt dat Nederlanders in vergelijking met de afgelopen vijftien jaar zeer negatief oordelen over de toestand van het land en de politiek. Bijna de helft van de mensen vindt dat het de verkeerde kant opgaat.
Waarom dit onderzoek?
Met het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) volgt en duidt het SCP ontwikkelingen in de Nederlandse publieke opinie. Het SCP onderzoekt hoe burgers vinden dat het gaat met Nederland, hoe ze aankijken tegen maatschappelijke en politieke kwesties en waarover ze zich zorgen maken. Het COB besteedt niet alleen aandacht aan wat mensen vinden, maar vooral ook aan de vraag waarom mensen iets vinden.
Het SCP doet al vijftig jaar onderzoek naar de publieke opinie en kijkt daarbij onder meer naar wat Nederlanders vinden van de politiek en de maatschappij. De focus en vraagstelling van ons onderzoek zijn door de tijd soms verschoven. Waar in de jaren zeventig en tachtig de interesse uitgaat naar houdingen over de verzorgingsstaat en participatie, is er vanaf eind jaren negentig en vooral sinds de start van het COB in 2008 meer aandacht voor sociaal en institutioneel vertrouwen en voor beoordelingen van de manier waarop het land zich ontwikkelt. Die veranderingen in waarop gefocust wordt, zegt net zo goed iets over de tijdgeest als dat de uitkomsten van ons onderzoek dat doen.
Wie wil begrijpen waarom kiezers stemden zoals ze deden, moet kijken naar hun opvattingen en houdingen (zoals we in het COB doen), maar ook naar de opstelling en het gedrag van politieke partijen en politici, de (media)dynamiek in de campagne en de context (meer dan tien jaar regeringscoalities van middenpartijen, de val van een kabinet over immigratie).
Dit onderzoek is een combinatie van kwantitatief en kwalitatief opinieonderzoek. In dit onderzoek bekijken we de stemming over de maatschappij en politiek in 2023. Voor dit COB hielden we enquêtes en focusgroepen. Een deel van het onderzoek is gebaseerd op representatief steekproefonderzoek in de langlopende SCP-enquête Nederland in Beeld.
- Nederland in Beeld
- Continu onderzoek burgerperspectieven (COB)
- Culturele veranderingen in Nederland (CV)
- LISS Panel (Centerdata)
- European Social Survey (Europese Commissie/European Science Foundation)
- Eurobarometer (Europese Commissie)
- CBS Statline
Auteurs
Sander Kunst, Bram Geurkink, Emily Miltenburg, Andries van den Broek, Claudia Hartman, Josje den Ridder, Leonard van ‘t Hul, Lex Herweijer