Hoe denken Nederlanders over het land, de economie en de politiek? Waarover maken ze zich zorgen en wat gaat er goed? Dat is de centrale vraag in deze publicatie van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) van 2024. We onderzochten in dit jaar ook de mening van Nederlanders over internationale samenwerking.
Uit de resultaten van het onderzoek blijkt dat het vertrouwen van Nederlanders in de politiek schommelt. Rond de Tweede Kamerverkiezingen in november 2023 en bij de aankondiging van het nieuwe kabinet steeg het vertrouwen, maar tijdens de formatie daalde het. Maar onvrede over wat de politiek bereikt en hoe ze dat doet, blijft overheersen. De stemming over het land als geheel blijft somber: 58% van de Nederlanders vindt dat het de verkeerde kant op gaat. Ook vinden meer mensen dat er meer maatschappelijke conflicten zijn dan in 2023. In het voorjaar van 2024 zag 71% conflict tussen mensen met verschillende politieke opvattingen, in 2022 en 2023 lag dat net boven de 60%.
“Uit het onderzoek blijkt dat mensen internationale veiligheid sinds 2022 belangrijker vinden dan voorheen. Dat maakt de kans groter dat mensen hierin meegaan dan pakweg vijf jaar geleden. Aan de andere kant zien we dat wat Nederlanders willen doen, laten of steunen ook afhangt van het beeld dat zij hebben van wat Nederland doet in vergelijking met andere Europese landen. Veel mensen hebben het idee dat Nederland meer doet dan anderen, wat de steun voor internationale samenwerking of het dragen van risico’s niet bevordert. Dat is iets om als kabinet rekening mee te houden.”
Josje den Ridder, onderzoeker van het SCP
Waarom dit onderzoek?
Met het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) volgt en duidt het SCP ontwikkelingen in de Nederlandse publieke opinie. Het SCP onderzoekt hoe burgers vinden dat het gaat met Nederland, hoe ze aankijken tegen maatschappelijke en politieke kwesties en waarover ze zich zorgen maken. Het COB besteedt niet alleen aandacht aan wat mensen vinden, maar vooral ook aan de vraag waarom mensen iets vinden.
Ook in een welvarend land als Nederland zijn er grote zorgen, zoals over de toekomst, over anderen en voor sommigen ook over het eigen leven. Mensen vinden dat politici niet moeten denken dat die zorgen niet belangrijk zijn. Het is beter om die zorgen te erkennen als uitingen van maatschappelijke betrokkenheid.
Weinig vertrouwen in de politiek
Om het lage vertrouwen in de politiek te herstellen, is het ook belangrijk dat er concrete resultaten worden geboekt rond de vraagstukken waar we voor staan, zoals migratie, de zorg en het klimaat. Uit SCP-onderzoek blijkt dat mensen hierbij hoge verwachtingen hebben van de politiek, maar wel sterk verschillen van mening over wat ze belangrijk vinden en welke oplossingen ze willen. Aan de politiek de taak om de tegengestelde wensen en belangen die er spelen (tussen mensen onderling, of tussen burgers en politici) te doorzien en benoemen. Daarbij is het belangrijk dat politici de dilemma’s schetsen waar ze voor staan, maar ook aangeven dat niet alles gedaan kan worden.
Internationale samenwerking
Dit onderzoek laat ook zien dat bij de publieke opinie over het buitenland ten minste drie dingen belangrijk zijn. Ten eerste willen mensen dat hun zorgen worden gezien en hun belangen meetellen – zowel bij binnenlandse problemen als bij internationale afspraken over thema's als klimaat, asiel of defensie. Ten tweede willen mensen dat de keuzes die gemaakt worden rechtvaardig zijn. En mensen willen zien wat internationale samenwerking Nederland oplevert.
In dit onderzoek bekijken we de stemming over de maatschappij en politiek in het voorjaar van 2024. We onderzoeken ook de houdingen over de relatie en samenwerking tussen Nederland en het buitenland onder andere op grensoverschrijdende thema’s zoals klimaatverandering, immigratie en de veiligheid in Europa. Dat doen we met gegevens uit de enquête Nederland in Beeld (tot en met juni 2024), een aanvullende enquête (augustus 2024) en focusgroepen (september 2024).
