Burgerperspectieven 2025 Bericht 2

Hoe voelen Nederlanders zich eigenlijk verbonden met elkaar en met de samenleving? Dat is de centrale vraag in deze tweede editie van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) van 2025. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) onderzoekt hierin hoe mensen sociale cohesie ervaren: het vertrouwen in elkaar, verbondenheid met Nederland en de eigen buurt, en het contact met mensen die anders denken.

Met het langlopende Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) onderzoekt het SCP sinds 2008 de stemming van Nederlanders over de maatschappij en de politiek. In deze tweede editie van 2025 gaan we dieper in op de paradox van grote zorgen over én positieve beelden en ervaringen met het samenleven in Nederland.

Zorgen over samenleven

Nederlanders zijn bezorgd over de manier van samenleven, ondanks dat het sociale vertrouwen in ons land relatief hoog is en stabiel blijft. Een meerderheid voelt zich verbonden met Nederland en de eigen buurt, en vindt dat anderen te vertrouwen zijn. Tegelijkertijd ervaren veel mensen discriminatie, verharding en onveiligheid in de samenleving.

“We hebben onderzocht hoe het komt dat positieve en negatieve ervaringen hand in hand gaan. Een verklaring kan zijn dat mensen verlangen naar een samenleving met veel gemeenschapszin en solidariteit, waarin zij zich veilig en thuis voelen. Alles dat afwijkt van dat beeld is een bron van zorg. De vraag is of dat niet een te groot verlangen is. Want hoewel we natuurlijk discriminatie, uitsluiting en geweld niet tolereren, is het onmogelijk dat iedereen het altijd met elkaar eens is en zich altijd en overal thuisvoelt.”

Emily Miltenburg, onderzoeker bij het SCP

Waarom dit onderzoek?

Met het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) volgt en duidt het SCP ontwikkelingen in de Nederlandse publieke opinie. Het SCP onderzoekt hoe burgers vinden dat het gaat met Nederland, hoe ze aankijken tegen maatschappelijke en politieke kwesties en waarover ze zich zorgen maken. Het COB besteedt niet alleen aandacht aan wat mensen vinden, maar vooral ook aan de vraag waarom mensen iets vinden.

Langdurige aandacht voor hoe mensen samenleven

Opvallend is dat dit onderzoek laat zien dat het vertrouwen in de politiek veel lager ligt dan het onderlinge vertrouwen tussen burgers. Veranderingen in politiek en sociaal vertrouwen staan dus los van elkaar. Het versterken van sociale cohesie vraagt daarom om meer dan alleen betere overheidscommunicatie: het vereist langdurige aandacht voor hoe mensen samenleven en zich verbonden voelen met hun omgeving.

De manier van samenleven is momenteel het meest genoemde maatschappelijke probleem. Tegelijkertijd noemen veel Nederlanders samenleven ook als een sterk punt van ons land. Uit de resultaten van het onderzoek blijkt dat de sociale verbinding in Nederland in vergelijking met andere landen gemiddeld hoog is en stabiel over tijd. Zes op de tien Nederlanders vindt de meeste mensen te vertrouwen, ruim zeven op de tien voelt zich verbonden met ons land en twee derde voelt zich thuis in de eigen buurt.

Verschillen in vertrouwen en verbinding

Maar achter dit gemiddelde zitten grote verschillen in hoe mensen het samenleven waarderen. Hbo- en wo-opgeleiden en mensen met hoge inkomens zijn het meest positief: zij hebben meer vertrouwen in anderen en voelen zich sterker verbonden met de samenleving. Bij mensen met een lager inkomen of basisonderwijs- of vmbo-opleiding is dat minder het geval.