Wensdenken helpt burgers niet

Onbewuste denkpatronen in beleid kunnen ertoe leiden dat maatregelen hun doel voorbijschieten en in de praktijk onvoldoende uitwerking hebben. Als beleid niet aansluit bij de leefwereld van mensen, kan dit niet alleen leiden tot ineffectieve oplossingen, maar ook het vertrouwen in overheidsinstellingen ondermijnen, en dat in een tijd waarin dat vertrouwen al onder druk staat. Dit raakt de kern van democratische legitimiteit en versterkt het gevoel bij burgers dat ze niet gehoord worden.

Vrijwel elke tak van overheidsbeleid – van zorg en onderwijs tot sociale zekerheid en arbeid – heeft baat bij een diepgaand begrip van hoe mensen hun leven vormgeven. Wanneer beleidsmakers zich niet bewust zijn van hun eigen aannames of idealen, kan beleid onbedoelde negatieve effecten hebben of groepen uitsluiten. Door het perspectief van burgers een reële plek in het proces te geven, kan beleid niet alleen effectiever worden, maar ook rechtvaardiger en duurzamer.

Dit is een reflectief en conceptueel essay, geen empirische studie of nieuwe analyse. De auteurs  baseren zich op bestaande inzichten uit verschillende onderzoeken en beleidsanalyses, om zo patronen en valkuilen te identificeren die in beleidsvorming steeds terugkomen. Aan de hand van deze inzichten worden drie valkuilen geconcretiseerd met voorbeelden, en verklaart het essay hoe de valkuilen de uitwerking en uitvoering van beleid kunnen ondermijnen. Daarnaast worden reflectievragen en stappen voorgesteld om deze valkuilen in de praktijk te herkennen en te vermijden.