In de gezamenlijke publicatie Reflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2024 blikken de drie planbureaus – SCP, CPB en PBL – kritisch terug op de kabinetsplannen die op Prinsjesdag 2024 zijn gepresenteerd. Deze reflectie laat zien dat het kabinet vooral inzet op het verbeteren van koopkracht en het bestrijden van armoede op de korte termijn, maar dat de aandacht voor bredere welvaartsaspecten op de lange termijn beperkt blijft.
De reflectie benadrukt dat voorgenomen maatregelen voor het verbeteren van financiële bestaanszekerheid en het aanpakken van knelpunten op de woningmarkt in belangrijke mate kunnen bijdragen aan de brede welvaart, nu en in de toekomst. Tegelijkertijd constateren de planbureaus dat er bij andere bronnen van welvaart – denk aan onderwijskwaliteit, natuurherstel en het verkleinen van gezondheidsverschillen – nog weinig concreet beleid is geformuleerd. Dat betekent dat resultaten daar ook op langere termijn niet zijn te voorzien .
Korte en lange termijn
De kabinetsplannen verschuiven budgettaire ruimte naar kortetermijnprioriteiten, wat er volgens de reflectie toe kan leiden dat er onvoldoende wordt ingezet op belangrijke langetermijnopgaven. Aan klimaat, milieu en internationale samenwerking wordt in de Miljoenennota bijvoorbeeld relatief weinig besteed, waardoor uitdagingen op die terreinen doorschuiven naar toekomstige kabinetten en generaties.
Herstel van vertrouwen
Daarnaast wijst de reflectie ook op een gebrek aan aandacht voor structurele ongelijkheid en het herstellen van vertrouwen in maatschappelijke instituties, hoewel die zaken volgens de planbureaus mede bepalend zijn voor het creëren van maatschappelijke samenhang. De planbureaus benadrukken daarbij dat beleid dat alleen naar het hier en nu kijkt risico’s kan inhouden voor de brede welvaart later.
Waarom dit onderzoek?
De reflectie maakt duidelijk dat het politieke en maatschappelijke debat rond brede welvaart van groot belang is, omdat keuzes op korte termijn – zoals koopkrachtverbetering – kunnen leiden tot het verder naar achteren schuiven van langetermijnwaarden als onderwijs, natuur of gezondheid. Als deze zaken niet op tijd voldoende aandacht krijgen, kunnen de problemen daar erger worden. Dat gaat ten koste van toekomstige generaties.
Deze analyse zet beleidsmakers en het parlement aan tot het hanteren van een breder perspectief bij begrotingskeuzes: niet alleen economische en financiële effecten moeten meewegen, maar ook sociale en ecologische dimensies. Dit helpt bij het nemen van afgewogen beslissingen, die niet alleen bijdrage aan de huidige welzijn en duurzaamheid, maar ook aan de toekomstige.
De Reflectie brede welvaart is geen onderzoek, maar een beleidstechnische beoordeling en analyse van de kabinetsplannen in de Miljoenennota, vanuit het perspectief van brede welvaart. De drie planbureaus beoordelen in de reflectie verschillende dimensies van brede welvaart – zoals consumptie, inkomen, onderwijs, klimaat en sociaal kapitaal – en analyseren welke gevolgen het voorgenomen beleid heeft op deze dimensies, zowel op de korte als op de langere termijn.