De publicatie ‘Bestaanszekerheid vanuit een brede welvaartsperspectief’ laat zien hoe een breder begrip van bestaanszekerheid kan helpen om effectiever beleid te maken, dat bovendien beter aansluit bij wat mensen minimaal nodig hebben voor een menswaardig bestaan. In het rapport benadrukken de planbureaus Sociaal Cultureel Planbureau, Planbureau voor de Leefomgeving en Centraal Planbureau dat financiële bestaanszekerheid (zoals voldoende inkomen) belangrijk blijft, maar niet op zichzelf staat.
Bestaanszekerheid omvat ook niet-financiële zaken, zoals gezondheid, sociale relaties, veiligheid, toegang tot zorg en onderwijs, ruimtelijke kwaliteit en andere levensbehoeften die niet uitsluitend door inkomen kunnen worden verworven. Vanuit een brede welvaartsperspectief worden deze verschillende welvaartsaspecten niet alleen afzonderlijk beschouwd, maar ook in samenhang met elkaar, waardoor zichtbaar wordt hoe tekorten op één gebied kunnen leiden tot tekorten op andere gebieden, en hoe deze samenhang beleidskeuzes beïnvloedt.
Grote verschillen
Het rapport laat daarnaast zien dat mensen sterk verschillen in hun mate van bestaanszekerheid en in de factoren die daaraan bijdragen, zoals persoonskenmerken, regionale omstandigheden en toegang tot voorzieningen. Hierdoor kunnen mensen met een voldoende inkomen toch bestaansonzekerheid ervaren, bijvoorbeeld wanneer zij weinig sociale steun hebben of gezondheidsproblemen ondervinden.
Essentiële levensvoorwaarden
Het brede welvaartsperspectief opent daardoor de deur naar een integrale en domeinoverstijgende benadering van bestaanszekerheid, waarin voor beleid niet alleen wordt gekeken naar financiële middelen, maar ook naar andere essentiële levensvoorwaarden en de manier waarop die samenhangen. Dit vraagt om samenwerking tussen beleidsdomeinen en om duidelijke keuzes over wat minimaal nodig is voor een menswaardig bestaan.
Waarom dit onderzoek?
Bestaanszekerheid is de laatste jaren steeds prominenter aanwezig in de politieke en publieke discussie. Denk aan de stijgende kosten van levensonderhoud, de schaarste op de woningmarkt en de toenemende onzekerheden op de arbeidsmarkt. Een te enge invulling van bestaanszekerheid, vooral gericht op inkomen, kan ertoe leiden dat beleidsopties te beperkt worden ingezet. Ook kunnen belangrijke risico’s en tekorten in andere domeinen onopgemerkt blijven. Het brede welvaartsperspectief kan helpen om deze risico’s eerder te signaleren en aan te pakken. Dat is van groot belang voor toekomstgericht en rechtvaardig sociaal beleid.
Bestaanszekerheid wordt in dit rapport geplaatst in een breder welvaartskader dan alleen inkomen en koopkracht. Daardoor komen groepen in beeld die met alleen de conventionele financiële criteria buiten beeld blijven. Door niet alleen te kijken naar inkomen, maar ook naar andere levensbehoeften als gezondheid, sociale relaties en leefomgeving, ontstaat een completer begrip van wie kwetsbaar is en waarom. Dat maakt beleid mogelijk dat beter aansluit bij de complexiteit van het dagelijks leven en de risico’s die mensen in verschillende levensdomeinen ervaren.
Het onderzoek is uitgevoerd als een gezamenlijke verkenning door de drie planbureaus. Er is geen nieuw onderzoek onder mensen gedaan. In plaats daarvan is gebruikgemaakt van bestaande kennis, studies en beleidsinzichten. Die zijn samengebracht om uit te leggen wat brede welvaart betekent voor bestaanszekerheid en hoe dit kan helpen bij het maken van beter en samenhangender beleid.
Auteurs
Christian Geppert, Anet Weterings (PBL), Toon Vanheukelom (CPB), Olav-Jan van Gerwen (PBL), Loes Hoendervangers (CPB)
Gerelateerde publicaties
Onderzoeksverslag Effecten van beleid op welbevinden
Lees verderReflectie brede welvaart: Prinsjesdag 2024
Lees verderBredewelvaartsanalyse van woningisolatie
Lees verderSociale en Culturele Ontwikkelingen 2023
Lees verderVerhoging van minimumloon en bijstand als wondermiddel voor welvaart en welbevinden van de lage inkomensgroep?
Lees verderVerankering van brede welvaart in de begrotingssystematiek
Lees verder
