De woningmarkt in Nederland staat onder grote druk. Voor veel mensen is het lastig om passende en betaalbare woonruimte te vinden. Dat raakt niet alleen hun dagelijks leven, maar zet ook het samenleven onder spanning. Dit onderzoek verkent hoe burgers aankijken tegen ongelijkheden op de woningmarkt en in hoeverre zij bereid zijn tot solidariteit en herverdeling. Daarbij staat centraal onder welke voorwaarden mensen solidair zijn, met wie zij zich verbonden voelen en waar de grenzen van die solidariteit liggen.
Solidariteit is belangrijk, maar niet vanzelfsprekend
Veel Nederlanders vinden de woningnood onrechtvaardig en zien herverdeling als noodzakelijk. Tegelijkertijd spreken burgers zelden expliciet over ‘solidariteit’ als het om wonen gaat. Zij leggen de verantwoordelijkheid vooral bij ‘het systeem’ en ervaren zelf weinig handelingsruimte. Solidariteit komt vooral tot uiting in informele kring, met name in steun van ouders aan hun (jong)volwassen kinderen.
Ongelijkheden worden breed herkend, maar selectief aanvaard
Burgers herkennen duidelijke ongelijkheden op de woningmarkt, vooral tussen insiders (zoals gevestigde woningeigenaren) en outsiders (zoals starters en particuliere huurders). Veel van deze ongelijkheden worden als onrechtvaardig ervaren, zeker wanneer mensen er zelf geen invloed op hebben. Tegelijkertijd is steun voor herverdeling selectief: mensen voelen zich vooral solidair met groepen die zij als ‘behoeftig’ en ‘verdienend’ beschouwen.
Eigenbelang begrenst bereidheid tot herverdeling
De bereidheid om solidair te zijn stopt vaak wanneer dit persoonlijke nadelen oplevert, zoals verlies van woongenot, ruimte of financiële zekerheid. Bij concrete vraagstukken – zoals woningbouw in de eigen buurt – wegen burgers hun eigen belangen zwaar mee. Solidariteit is daarmee contextafhankelijk en begrensd, wat belangrijke implicaties heeft voor het draagvlak van woonbeleid en hervormingen.
Waarom dit onderzoek?
De woningmarkt kent grote tekorten en ongelijkheden, die het samenleven onder druk zetten. Tegelijkertijd vragen oplossingen om herverdeling en beleidskeuzes die alleen werken bij voldoende maatschappelijk draagvlak. Dit onderzoek verkent hoe burgers aankijken tegen solidariteit op het gebied van wonen en waar zij grenzen ervaren.
Voor veel mensen is het moeilijk om passende en betaalbare woonruimte te vinden. Vooral starters, jongvolwassenen en particuliere huurders ervaren onzekerheid en hoge woonlasten. De woningnood vergroot ongelijkheden en kan spanningen tussen groepen versterken.
Woonbeleid doet een beroep op solidariteit tussen burgers, maar die solidariteit is niet vanzelfsprekend. Dit onderzoek laat zien onder welke voorwaarden mensen bereid zijn tot herverdeling. De inzichten helpen beleidsmakers om beter aan te sluiten bij burgerperspectieven en het draagvlak voor beleid te versterken.
Het onderzoek is uitgevoerd met een combinatie van methoden. We analyseerden gegevens uit het WoonOnderzoek Nederland (WoON), voerden focusgroepen met burgers en spraken met beleidsmakers en deskundigen. Daarnaast is een vignetstudie uitgevoerd waarin burgers reageerden op hypothetische woningbouwsituaties.
-
Expertmeetings met beleidsmakers en kenniswerkers
-
Kwantitatieve vignetstudie (LISS-panel)
Auteurs
Maaike den Draak, Michiel Ras, Jurjen Iedema en Debbie Verbeek-Oudijk
Ipsos I&O publiek: Elise van der Mark, Ad van Fessem en Ester Hilhorst, met medewerking van Wil Portegijs
Centerdata: Marije Oudejans en Millie Elsen.