Voor dit onderzoek analyseerde Het SCP de verkiezingsprogramma’s van tien politieke partijen vanuit een sociaal-maatschappelijk perspectief. In deze analyse richten wij ons op de aandacht die partijen in hun programma’s besteden aan zeven beleidsthema’s. Namelijk: asiel en migratie, klimaat en samenleving, bestaanszekerheid, zorg en ondersteuning, meedoen, democratische rechtsstaat en samenleven.
Het SCP heeft de verkiezingsprogramma's op eigen initiatief geanalyseerd. Er is vooraf wel contact geweest met politieke partijen waarbij ze geïnformeerd zijn over de publicatie, maar er is geen overleg geweest over de resultaten.
Zorgen en wensen burgers
Het SCP analyseerde de verkiezingsprogramma’s van de volgende politieke partijen: BBB, CDA, D66, GroenLinks-PvdA, JA21, NSC, Partij voor de Dieren, PVV, SP en VVD. In hun verkiezingsprogramma’s beloven partijen actie op urgente thema’s zoals wonen, zorg, migratie en bestaanszekerheid. Daarmee spelen zij in op zorgen en wensen van burgers. Tegelijkertijd zijn veel voorstellen niet gericht op duurzame oplossingen voor de toekomst. Zo hebben partijen oog voor de houdbaarheid van de zorg, maar komen zij in de programma’s niet met inhoudelijke prioriteiten om de groei van de zorg en daarmee de zorgkosten te begrenzen.
“Nederland is een divers land, met inwoners die verschillen in achtergrond, afkomst, opleiding, geaardheid en overtuiging. Mensen verschillen van mening over thema’s als klimaat, asiel en geloof. Het is voor de formerende partijen dan ook belangrijk een gedeelde visie te vinden op hoe we in een diverse samenleving met elkaar willen samenleven. Waarbij er ook oog is voor de belangen van mensen uit minderheidsgroepen.”
Karen van Oudenhoven, directeur van het SCP
Waarom dit onderzoek?
Op 29 oktober 2025 kiest Nederland nieuwe Tweede Kamerleden. Voor politieke partijen betekent de verkiezingstijd een moment voor reflectie en keuzes. Waar willen ze met de samenleving naartoe? Hoe borgen ze dat de kwaliteit van onze samenleving ook in de toekomst sterk blijft? Politieke besluiten beïnvloeden het dagelijks leven van mensen. Niet alleen vandaag, maar ook op de langere termijn. Het is dan ook belangrijk om te weten wat politieke partijen in hun verkiezingsprogramma's voorstellen en wat de mogelijke gevolgen daarvan zijn voor de kwaliteit van leven van mensen.
Het SCP biedt reflectie vanuit een onafhankelijke positie. Wij beschikken over langdurige, systematische kennis van trends en van onderzoeksresultaten over hoe het met mensen gaat, wat zij belangrijk vinden en hoe beleid hun leven raakt. Vanuit die kennis plaatsen wij de verkiezingsprogramma’s in deze reflectie in een breder maatschappelijk perspectief. Het doel is om inzichtelijk te maken of partijen aandacht hebben voor deze belangrijke thema's en hoe de keuzes die zij hierbij maken uitpakken voor de kwaliteit van de samenleving.
Met een team van meer dan 25 onderzoekers zijn de verkiezingsprogramma’s geanalyseerd. Onderzoekers hebben de programma’s integraal bekeken. Zij hebben de teksten gecodeerd en geanalyseerd aan de hand van softwareprogramma’s, zoals MAXQDA en ATLAS.ti. Op de verschillende thema’s is door meerdere personen gereflecteerd. Als verkiezingsprogramma’s zich niet uitspreken over een thema of politieke keuze, maken we dat expliciet. De analyse heeft dus betrekking op de verkiezingsprogramma’s en niet op de bredere standpunten van de partijen zelf.
Auteurs
Willem Huijnk, Roel Willems, Debbie Verbeek-Oudijk en Andries van den Broek.