Het SCP-onderzoek ‘Emancipatie in de ogen van praktisch opgeleide vrouwen’ laat zien dat er een duidelijke kloof bestaat tussen het emancipatiebeleid en de dagelijkse werkelijkheid van deze vrouwen. Praktisch opgeleide vrouwen voelen zich vaak wél geëmancipeerd, maar geven daar een andere betekenis aan dan beleidsmakers. Voor deze vrouwen draait emancipatie vooral om keuzevrijheid, zelfbeschikking, voor jezelf kunnen opkomen en gelijkwaardigheid in relaties. Dat kan ook samengaan met een traditionele verdeling van zorg en werk, zolang die wordt ervaren als eerlijk en zelfgekozen.
Het huidige emancipatiebeleid legt sterk de nadruk op betaald werk en economische zelfstandigheid. Praktisch opgeleide vrouwen werken in de praktijk echter minder uren, hebben vaker lagere inkomens en zijn volgens de geldende normen minder vaak financieel zelfstandig.
Groot deel van de zorg
Dat hangt samen met hun levenssituatie: zij nemen relatief vaak een groot deel van de zorg voor kinderen, het huishouden en eventuele mantelzorg op zich. Die zorgrol wordt niet altijd als problematisch ervaren, maar beperkt wel de mogelijkheden om meer betaald werk te doen.
De bijlagen bij het rapport onderbouwen deze conclusies met cijfers en trendanalyses. Daaruit blijkt onder meer dat praktisch opgeleide vrouwen gemiddeld ouder zijn, vaker in deeltijd werken en dat verschillen met hoger opgeleide vrouwen al decennia bestaan.
Beter aansluiten op leefwereld
Het SCP concludeert dat emancipatiebeleid beter moet aansluiten bij de leefwereld van praktisch opgeleide vrouwen. Een bredere kijk op emancipatie, met meer waardering voor zorg en realistische ondersteuning bij werk en inkomen, sluit beter aan bij wat zij zelf als een zelfstandig en gelijkwaardig leven ervaren.
Waarom dit onderzoek?
Het onderzoek is urgent omdat praktisch opgeleide vrouwen relatief vaker te maken hebben met financiële kwetsbaarheid, beperkte arbeidsmogelijkheden en een zware combinatie van werk en zorg. Tegelijkertijd neemt door krapte op de arbeidsmarkt en vergrijzing de druk toe: zo veel mogelij mensen moeten liefst zo veel mogelijk kunnen werken. Als emancipatiebeleid onvoldoende aansluit bij de leefwereld van praktisch opgeleide vrouwen bestaat het risico dat de ongelijkheid eerder groter wordt dan kleiner, en dat een grote groep vrouwen structureel buiten beeld blijft. Inzicht in hun ervaringen is daarom noodzakelijk om toekomstig emancipatie- en arbeidsmarktbeleid breder en effectiever vorm te geven.
Dit onderzoek laat zien dat het dominante emancipatiekader in Nederland niet voor iedereen passend is. Beleidsdoelen rond emancipatie zijn sterk gericht op betaald werk en economische zelfstandigheid, terwijl een grote groep praktisch opgeleide vrouwen emancipatie anders beleeft. Door hun perspectief centraal te stellen, maakt het onderzoek zichtbaar welke waarden, keuzes en omstandigheden belangrijk zijn in het dagelijks leven van deze vrouwen. Dat draagt bij aan een realistischer en inclusiever beeld van emancipatie, en voorkomt dat beleid eenzijdig wordt afgestemd op hoger opgeleide groepen.
Het SCP analyseerde langlopende kwantitatieve gegevens over arbeid, zorg en opvattingen vanaf de jaren tachtig van de , en vulde dit aan met kwalitatief onderzoek in de vorm van focusgroepen en gesprekken met praktisch opgeleide vrouwen. Zo werden cijfers gekoppeld aan persoonlijke ervaringen en betekenissen.
Auteurs
Ans merens, Wil Portegijs