Hoe dragen de mensen om ons heen bij aan de keuzes die we maken? Wanneer zijn mensen gevoelig voor wat anderen doen, en hoe werkt dat? Mensen zijn geen eilandjes. We zijn sterk als we met elkaar verbonden zijn. De wetenschappelijke literatuur laat zien dat sociale factoren belangrijk zijn voor ons gedrag. In deze kennisnotitie vatten we samen wat er in de wetenschappelijke literatuur staat en doen we aanbevelingen voor het maken van beleid dat aansluit bij de leefwereld van burgers.
Mensen maken niet zomaar keuzes. De groepen waar we deel van uitmaken – zoals familie, vrienden, collega’s, buurtgenoten en gelijkgestemden – bepalen voor een deel wat we belangrijk vinden, hoe we ons gedragen en hoe we onszelf zien.
Sociale omgeving
Uit dit onderzoek blijkt het gedrag van burgers veel sterker wordt beïnvloed door hun sociale omgeving dan we vaak denken. Beleidsmakers gaan nog te vaak uit van burgers die logisch nadenken en zelf besluiten nemen. Het onderzoek laat zien dat dit mensbeeld te beperkt is en dat beleid beter werkt als het rekening houdt met sociale groepen, gedeelde waarden en sociale normen.
Sociale factoren zijn dus belangrijk om menselijk gedrag te begrijpen. Die bepalen onder andere:
Onze identiteit: mensen halen betekenis, eigenwaarde en gedragskaders uit de groepen waarmee ze zich verbonden voelen.
Morele waarden: wat we zien als ‘goed’ of ‘verantwoordelijk’ wordt voor een groot deel gevormd binnen sociale groepen.
Sociale normen: mensen kijken naar wat andere belangrijke mensen doen en vinden, zeker in onzekere situaties.
“De mens als individu bestaat in beleid, maar in het echte leven bestaat de mens vooral in relatie tot anderen. Als je als beleidsmaker effectief beleid wilt maken, dan is het belangrijk om te begrijpen wat de sociale context is waarin mensen leven. Want de sociale groepen en de gedeelde waarden en normen beïnvloeden hun gedrag.”
Marieke Vermue, onderzoeker bij het SCP
Waarom dit onderzoek?
Beleid wordt steeds meer gevoed door kennis over hoe mensen zich gedragen. Gedragsexperts en Behavioural Insights Teams zijn geen onbekend fenomeen meer op ministeries en andere plekken waar beleid wordt ontwikkeld. Toegang tot kennis over hoe mensen zich gedragen is daarom belangrijk bij het maken van beleid. Met deze kennisnotitie hoopt het SCP hieraan bij te dragen.
Het is belangrijk om het mensbeeld in beleid te verbreden. Door uit te gaan van gedeelde normen, waarden en verbondenheid ontstaat beleid dat beter aansluit op de leefwereld van mensen – en daardoor meer effect heeft.
Voor deze kennisnotitie vatten we de literatuur samen en vertalen we deze naar beleidsaanbevelingen. Dit deden we samen met de Universiteit Utrecht en het NWO zwaartekracht programma Sustainable Cooperation – Roadmaps to Resilient Societies (SCOOP).
Auteurs
Marieke Vermue, Roel Willems, Félice van Nunspeet, Naomi Ellemers, Anne Roeters
Gerelateerde publicaties
Mensbeelden
Wat ons verbindt
Lees verderSamenleven in beweging