Hoe veerkrachtig is onze samenleving in tijden van crises en ingrijpende transities? In Wat ons verbindt laat Karen van Oudenhoven-van der Zee (directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau) zien dat maatschappelijke veerkracht niet alleen schuilt in technische maatregelen of overheidsprotocollen, maar vooral in mensen en hun onderlinge verbanden. Gemeenschapszin – het vermogen om elkaar te steunen, samen te handelen en betekenis te geven – blijkt een cruciale bron van weerbaarheid.
De publicatie verbindt inzichten uit sociaalwetenschappelijk onderzoek met actuele maatschappelijke ontwikkelingen, zoals geopolitieke spanningen, klimaatverandering, digitalisering en toenemende polarisatie. Centraal staat de vraag hoe burgers, overheid en instituties samen kunnen bijdragen aan een veerkrachtige samenleving, juist wanneer onzekerheid en verdeeldheid toenemen.
Maatschappelijke veerkracht
Maatschappelijke veerkracht ontstaat niet alleen door beleid, systemen of crisismaatregelen, maar vooral in de sociale verbanden tussen mensen. Gemeenschapszin speelt daarbij een centrale rol: zij vergroot onderlinge solidariteit, helpt stress en onzekerheid op te vangen en versterkt het gezamenlijke probleemoplossend vermogen. Veerkracht vraagt bovendien om verbinding over sociale en culturele scheidslijnen heen, omdat juist het uitwisselen van verschillende hulpbronnen de samenleving sterker maakt.
De overheid kan deze veerkracht ondersteunen door ruimte te bieden aan burgercollectieven en te leren van ervaringen in de samenleving. Daarbij vormen de democratische rechtsstaat en de wetenschap onmisbare ankerpunten voor gedeelde waarden en betrouwbare kennis, zeker in tijden van crises en maatschappelijke transities.
Waarom dit onderzoek?
Nederland staat voor een opeenstapeling van crises en transities. De coronapandemie, oorlogen aan de randen van Europa, energie- en klimaatvraagstukken en snelle technologische ontwikkelingen laten zien hoe kwetsbaar samenlevingen kunnen zijn. Tegelijkertijd vragen deze ontwikkelingen veel van het vertrouwen tussen burgers onderling en tussen burgers en overheid.
In het publieke debat ligt de nadruk vaak op technische oplossingen, regelgeving en crisisprotocollen. Dit onderzoek laat zien dat maatschappelijke veerkracht niet alleen een bestuurlijke of organisatorische opgave is, maar in belangrijke mate afhankelijk is van sociale verbanden, onderlinge solidariteit en het gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid.
Wat ons verbindt biedt handvatten voor beleidsmakers, bestuurders en maatschappelijke organisaties die werken aan maatschappelijke stabiliteit en toekomstbestendigheid. De publicatie laat zien hoe gemeenschapszin kan bijdragen aan stressreductie, solidariteit en probleemoplossend vermogen, en hoe een receptieve overheid deze kracht kan versterken in plaats van onder druk zetten.
Het onderzoek sluit aan bij bredere SCP-inzichten over vertrouwen, ongelijkheid en maatschappelijke samenhang. Het benadrukt dat beleid dat niet genoeg oog heeft voor de leefwereld van burgers het risico loopt veerkracht te ondermijnen. Met beleid dat inzet op verbinding en wederkerigheid kun je juist bijdragen aan een stabielere samenleving.
Deze publicatie is gebaseerd op een brede analyse van bestaande sociaalwetenschappelijke literatuur, SCP-onderzoek en empirische studies naar maatschappelijke veerkracht, gemeenschapszin en burgercollectieven. Daarnaast zijn inzichten uit de psychologie, sociologie, bestuurskunde en rechtswetenschap met elkaar verbonden.
De oratie combineert theoretische concepten met concrete voorbeelden uit Nederland en daarbuiten, waaronder ervaringen tijdens crises en maatschappelijke transities. Zo ontstaat een geïntegreerd beeld van hoe veerkracht zich manifesteert op individueel, gemeenschappelijk en institutioneel niveau.
- Continu onderzoek burgerperspectieven
- Nederland in beeld
- Publicaties over sociale cohesie
