Brede welvaart heeft een belangrijke rol in beleid en wordt vaak besproken in wetenschapskringen. Sinds 2024 geven de planbureaus een gezamenlijke reflectie op de Rijksbegroting: wat betekenen de daarin opgenomen voorstellen voor de brede welvaart van Nederland? Dit COB vult dat onderzoek aan door te onderzoeken hoe burgers denken over brede welvaart. Zien mensen het belang van kijken naar meer dan economische gevolgen van beleid? Hechten ze belang aan de gevolgen van beleid voor toekomstige generaties en andere landen? Zien ze de samenhang tussen verschillende beleidsonderwerpen? En in hoeverre vinden ze dat brede welvaart in politiek en beleid een grotere rol zou kunnen en moeten spelen?
Nederlanders vinden het vanzelfsprekend dat beleid niet alleen economische effecten meeneemt, maar ook oog heeft voor sociaal-maatschappelijke gevolgen, zoals saamhorigheid, en ecologische effecten, zoals luchtkwaliteit. Veel mensen maken deze afwegingen intuïtief al: zij zien de samenhang tussen economie, natuur en samenleving en herkennen de complexiteit van maatschappelijke vraagstukken.
Kansen en verwachtingen richting politiek en beleid
Dat biedt kansen voor politiek en beleid. Burgers begrijpen dat niet alle belangen tegelijk kunnen worden gediend, maar verwachten wel dat keuzes zorgvuldig, transparant en zichtbaar worden afgewogen. Juist openheid over zowel positieve als negatieve gevolgen van beleid kan bijdragen aan meer vertrouwen in de politiek.
Brede steun, maar ook zorgen over de praktijk
Er is brede steun voor deze benadering: driekwart van de Nederlanders vindt het belangrijk dat beleid naast financiële ook sociaal-maatschappelijke gevolgen meeweegt, en bijna twee derde hecht waarde aan ecologische effecten. Tegelijk bestaan er verschillen in prioriteiten en leeft het gevoel dat de politiek hier nog te weinig mee doet. Een kortetermijnvisie en eigenbelang worden gezien als belangrijke obstakels, terwijl een meerderheid gelooft dat meer aandacht voor brede welvaart de samenleving uiteindelijk ten goede komt.
Waarom dit onderzoek?
Met het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) volgt en duidt het SCP ontwikkelingen in de Nederlandse publieke opinie. Het SCP onderzoekt hoe burgers vinden dat het gaat met Nederland, hoe ze aankijken tegen maatschappelijke en politieke kwesties en waarover ze zich zorgen maken. Het COB besteedt niet alleen aandacht aan wat mensen vinden, maar vooral ook aan de vraag waarom mensen iets vinden.
De bevindingen van dit COB laten zien dat het perspectief van brede welvaart goed aansluit op hoe burgers denken en spreken over maatschappelijke problemen en oplossingen. Nu de overheid de inbreng van burgers in beleidsvorming en -uitvoering steeds meer zegt te waarderen, is het raadzaam om aansluiting te zoeken bij de belevingswereld van burgers. Brede welvaart is een manier om dat te doen.
Voor dit onderzoek hebben we gebruik gemaakt van een combinatie van kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Onderzoeksbureau Mare voerde in opdracht van het SCP op 22 en 23 september vier focusgroepgesprekken uit in Amsterdam en in Almelo. Naast de focusgroepgesprekken baseren we dit bericht op twee vragenlijsten uit het LISS-panel. De eerste vragenlijst bevatte een aantal gesloten en open vragen die we aan mensen voorlegden in augustus 2025. De tweede vragenlijst bevatte een keuze-experiment om de voorkeuren voor onderwerpen van brede welvaart te onderzoeken en werd uitgevoerd in zowel augustus als september 2025.
Auteurs
Bram Geurkink, Simon Tunderman, Leonard van ’t Hul, Jeroen Boelhouwer en Emily Miltenburg
