Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) verkend welke invloed (sociale) media, de sociale omgeving en eigen ervaringen hebben op hoe mensen hun mening vormen. Mensen hebben duidelijke normen over hoe zij hun mening moeten vormen, maar onderschatten de invloed van sociale media, talkshows of mensen in hun directe omgeving. Het mediagebruik van met name jongeren is breder en meer divers geworden, maar in tegenstelling tot wat soms wordt gedacht is er geen sprake van volledig gescheiden ‘mediabubbels’.
Beeld: © ANP
Media niet enige factor
Mensen vormen hun mening over de politiek en de samenleving op basis van wat ze zien, hoe informatie wordt gepresenteerd, via wie ze het ontvangen en met wie ze erover praten. Media spelen daarbij een rol, maar zijn niet de enige factor. Ook iemands eigen ervaringen en achtergrond tellen mee. Mensen hebben duidelijke ideeën over hoe je een mening zou moeten vormen: goed onderbouwen, betrouwbare bronnen gebruiken, niet zomaar iets aannemen. Toch blijkt uit onderzoek dat mensen zich niet altijd bewust zijn van hoe hun mening precies ontstaat.
Het mediagebruik is de afgelopen vijftien jaar sterk veranderd en met name jongeren hebben een breed en digitaal mediadieet, waarin sociale media en online interacties belangrijk zijn. Vanwege het toenemend gebruik van sociale media komen mensen vaker toevallig nieuws tegen. Deze informatie kan hun mening beïnvloeden zonder dat mensen zich hiervan bewust zijn.
Opiniebewustzijn
In de nieuwe editie van het Continu Onderzoek Burgerperspectieven pleit het planbureau voor meer aandacht voor opiniebewustzijn. In een democratie is het van belang dat mensen de ruimte hebben om na te denken en te oordelen over maatschappelijke kwesties zodat ze geïnformeerde beslissingen kunnen nemen. “Bewustzijn over de manier waarop we onze mening vormen kan hieraan bijdragen”, aldus Josje den Ridder, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau. Dat vraagt naast aandacht voor mediawijsheid, ook om aandacht voor hoe eigen ervaringen, gesprekken met anderen en iemands eigen situatie meespelen in het proces van meningsvorming. Een bredere blik op dit proces moet duidelijk maken dat overtuigingskracht niet stopt waar het scherm ophoudt. Ook persoonlijke sociale structuren – zoals het gezin, de vriendengroep of de werkvloer, bepalen welke oordelen en opvattingen iemand vormt. Een brede blik op het proces van opinievorming nuanceert doembeelden over de rol van de media (denk aan zorgen over filterbubbels, polarisatie of negatieve effecten van sociale media) en nodigt uit om samen te onderzoeken op welke manier we een inhoudelijk debat kunnen voeren waarin mensen opvattingen en oordelen kunnen vormen én uiten.
De stemming: bezorgde tijden
In de winter van 2025/2026 werd de stemming over het land en de politiek minder negatief, maar een meerderheid blijft van mening dat Nederland de verkeerde kant opgaat (53%) en geeft de regering een onvoldoende voor vertrouwen (52%). Mensen maken zich zorgen over immigratie, het tekort aan betaalbare woningen, nationale en internationale politieke onrust, de manier van samenleven en de hoge prijzen. Ook over de internationale politieke situatie is een meerderheid (58%) bezorgd. Dat is fors meer dan vóór de oorlog in Oekraïne (39%).
Het politiek vertrouwen is de afgelopen jaren beweeglijk, maar laag in vergelijking met de periode vóór de vertrouwensdaling in 2021. Mensen die het kabinet Jetten een voldoende geven, zijn het inhoudelijk met het kabinet eens en vinden het fijn dat dit kabinet een andere politieke kleur heeft dan het vorige. Mensen die weinig vertrouwen hebben in het kabinet zijn kritisch over de inhoudelijke koers, de vorm van een minderheidskabinet of vinden dat het kabinet weinig daadkrachtig van start is gegaan. Al met al overtuigt het minderheidskabinet mensen in de eerste maanden niet.
Met het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) onderzoekt het SCP sinds 2008 de stemming van Nederlanders over de maatschappij en de politiek. Dit gebeurt met grootschalige enquêtes met gesloten en open vragen en met focusgroepen of diepte-interviews. Deze editie is gebaseerd op doorlopend onderzoek ‘Nederland in Beeld’ van november 2025 tot en met februari 2026 (aan de laatste meting deden 2266 mensen mee) en op aanvullend onderzoek in het LISS-panel (hieraan deden 1239 mensen mee).
Voor het themadeel van deze editie werkten onderzoekers van het SCP samen met onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam.
Perscontact
Ben je journalist en heb je vragen naar aanleiding van dit nieuwsbericht? Neem dan contact op met onze persvoorlichter.