SCP: Meeste Nederlanders keuren geweld tegen de overheid af, maar onvrede over functioneren politiek blijft groot

De stemming: Nederlanders blijven somber over richting land, economie en politiek 

Ruim de helft (54%) van de Nederlanders vindt dat ons land de verkeerde kant opgaat. Dat was in de winter van 2025/2026 ook het geval. De economische verwachtingen verslechterden in het voorjaar: 61% verwacht dat het slechter zal gaan met de Nederlandse economie. Deze toegenomen bezorgdheid zien we ook terug in het maatschappelijk probleembesef: meer mensen noemen stijgende prijzen en armoede als belangrijk probleem. Andere veelgenoemde zorgen zijn immigratie, het tekort aan woningen, en de manier van samenleven. Ook het vertrouwen in de politiek blijft laag: 51% geeft de regering een voldoende.

Weinig steun voor geweld tegen de overheid

Tegen deze achtergrond van somberheid en aanhoudend laag vertrouwen zijn er bij overheids- en veiligheidsinstanties zorgen over groeiende anti-overheidssentimenten. Dit komt mede door de vele ontregelende acties van de afgelopen tijd, waarbij soms de grenzen van de wet werden opgezocht of overschreden. Uit het onderzoek blijkt dat de overgrote meerderheid harde acties tegen de overheid (zeker met geweld) afkeurt. 8% is het in de zomer eens is met de stelling dat de overheid het verdient om hard -desnoods met geweld- aangepakt te worden. Dat is onveranderd ten opzichte van de zomer van 2023 toen het SCP deze vragen ook voorlegde. 17% vindt dat het hele systeem het beste omvergeworpen kan worden omdat de overheid niet functioneert. 31% van de Nederlanders vindt dat er hardere actie nodig is tegen de overheid als ze keer op keer niet luistert. 

Of mensen zelf in actie komen, en wat ze verstaan onder harde acties, kunnen we met dit onderzoek niet achterhalen. Wel weten we op basis van de toelichtingen en eerder onderzoek dat de overgrote meerderheid harde acties tegen de overheid (zeker met geweld) volstrekt afkeurt. Ook kunnen maar weinigen (9%) zich voorstellen dat er dat er de komende jaren een situatie ontstaat waarin geweld tegen de overheid wel gerechtvaardigd is. Toch tonen sommigen soms wel begrip of kunnen ze zich voorstellen dat anderen tot geweld bereid zijn uit langdurige frustratie. 

Zorgen over of het systeem nog in staat is de problemen in Nederland op te lossen

Steun voor harde acties komt meer voor bij mensen die erg weinig vertrouwen hebben in de regering of zeer ontevreden zijn over de werking van de democratie. Mensen twijfelen aan het vermogen van het huidige democratische systeem om maatschappelijke problemen op te lossen. Onvrede over de politiek dreigt zo over te slaan op het democratisch systeem. Het idee dat de politiek al langer niet goed functioneert wordt steeds normaler. Deze groep mensen verlangt vooral naar veranderingen binnen het democratische systeem om tot een meer responsieve en daadkrachtige overheid te komen. 

Om de voedingsbodem van frustratie weg te nemen blijft het onverminderd van belang voor de politiek om belangen duidelijk af te wegen, keuzes uit te leggen en ervoor te zorgen dat problemen worden opgelost. Dit zal echter nooit volledig de aanwezigheid van ideeën of potentiële acties die de democratische rechtsstaat ondermijnen kunnen wegnemen. Daarom blijft het van wezenlijk belang dat de politiek een duidelijke grens trekt wanneer de rechtsstaat ondermijnd wordt, en staat voor de principes waarop deze is gebaseerd. 

Met het Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB) onderzoekt het SCP sinds 2008 de stemming van Nederlanders over de maatschappij en de politiek. Dit gebeurt met grootschalige enquêtes met gesloten en open vragen. De stemming is gebaseerd op enquête onderzoek tussen maart-juni 2026 (2265 respondenten). De vragen over steun voor acties tegen de overheid zijn uitgevraagd in augustus 2026 in het LISS-panel (1273 respondenten).