De publicaties rond het thema ‘Arbeidsmarkt in kaart ‘schetsen een langjarig en breed beeld van de Nederlandse arbeidsmarkt, gezien vanuit het perspectief zowel werkgevers als werkenden en niet-werkenden. Uit de meest recente edities (2022, 2023) blijkt dat op de arbeidsmarkt een duidelijke krapte heerst. Veel werkgevers worstelen met het aantrekken en vasthouden van personeel.
Tegelijkertijd blijkt uit SCP-onderzoek dat er een groot potentieel is van mensen die niet of (te) weinig werken, zoals oudere werknemers of mensen met een arbeidsbeperking. Werkgevers benutten die mogelijkheden nog onvoldoende. Minder dan 1 op de 5 werkgevers heeft iemand met een arbeidsbeperking in dienst.
Minder actief op zoek
Verder blijkt dat deelname aan scholing en cursussen onder werkenden eerder afneemt dan groeit. Ook zijn werknemers tijdens en na de coronapandemie bij baanverlies minder actief op zoek gegaan naar ander werk dan in jaren ervoor.
Daarnaast is er bij werkgevers meer aandacht gekomen voor thema’s als werkstress, werkdruk, gezondheid, thuiswerken en flexibel werk. Zij zien thuis werken, flexibele werktijden, scholing en aandacht voor duurzame inzetbaarheid als noodzakelijke instrumenten om personeel te behouden.
Wel als ideaal, niet in praktijk
Tegelijkertijd zien we als SCP een discrepantie: er wordt in maatschappelijke discussie en beleid vaak ingezet op thema’s als een inclusieve arbeidsmarkt, een leven lang leren en duurzame inzetbaarheid, maar die idealen vertalen zich bij zowel werkgevers als werknemers nog niet of nauwelijks in de praktijk.
Arbeidsmarkt in kaart: Werkgevers - editie 4 (2023)
Download de publicatieArbeidsmarkt in kaart: Werkgevers - editie 3 (2022)
Download de publicatieArbeidsmarkt in kaart: Werkgevers - editie 2 (2019)
Download de publicatieArbeidsmarkt in kaart: wel- en niet werkenden in kaart - editie 3 (2022)
Download de publicatieArbeidsmarkt in kaart: wel- en niet werkenden - editie 2 (2020)
Download de publicatieWaarom dit onderzoek?
De arbeidsmarkt is krap en blijft dat naar verwachting ook nog wel even. In veel sectoren zijn er hardnekkige personeelstekorten. Denk bijvoorbeeld aan de zorg en het onderwijs. Dat probleem wordt alleen maar groter, bijvoorbeeld door de vergrijzing en economische en technologische ontwikkelingen. De inhoud van veel werk verandert daarnaast snel. Dat vraagt om voortdurende ontwikkeling van vaardigheden en scholing. Werkgevers moeten daarnaast ook inspelen op veranderende verwachtingen bij werknemers. Die willen steeds flexibeler kunnen werken en vragen om goede arbeidsomstandigheden en een gezonde werk-privébalans. Als politiek en samenleving niet snel en gericht sturen op duurzame inzetbaarheid en het activeren van onbenut arbeidspotentieel, dreigen fundamentele knelpunten voor de Nederlandse economie en de sociale stabiliteit.
Een goed functionerende arbeidsmarkt is van groot maatschappelijk belang. Het zorgt voor economische stabiliteit, sociale samenhang en gelijke kansen. Als het arbeidspotentieel van bijvoorbeeld ouderen, mensen met een beperking of mensen die minder werken dan ze willen onvoldoende wordt benut, gaat waardevol talent verloren. In cruciale sectoren als zorg en onderwijs kunnen daardoor structurele tekorten ontstaan, en dat heeft hoge maatschappelijke kosten tot gevolg. Daarnaast spelen inclusie, rechtvaardigheid en gelijke kansen een belangrijke rol: een arbeidsmarkt waaraan iedereen kan deelnemen, vergroot het welzijn en draagt bij aan meer verbinding in de samenleving.
Voor het perspectief van werkenden en niet-werkenden gebruikt het SCP het Arbeidsaanbodpanel (AAP), een panelonderzoek dat al sinds 1985 loopt. Elke twee jaar worden circa 4.500 personen van 16 tot 66 jaar gevraagd naar hun arbeidssituatie, scholing, werkduur, werkmobiliteit, pensioenverwachtingen, zorg, gedrag bij werkloosheid, et cetera. Voor het werkgeversperspectief maakt het SCP gebruik van het Arbeidsvraagpanel. Dat is een enquête onder bedrijven en instellingen met vijf of meer werknemers. Er worden vragen gesteld over onder meer personeelsbeleid, inclusie, scholing, werkdruk, arbeidsomstandigheden en thuiswerken. In voorkomende gevallen wordt ook externe expertise ingehuurd.
