Het rapport Verschillende wegen naar leidinggeven onderzoekt waarom vrouwen in Nederland veel minder vaak dan mannen doorstromen naar leidinggevende en topfuncties, en welke mechanismen daar achter liggen. Het kabinet besloot in 2020 tot een quotum voor vrouwen in raden van commissarissen, juist omdat er in de lagen onder de top veel meer vrouwen werken dan in de hoogste echelons, een discrepantie die al jaren onderwerp is van maatschappelijk debat. Het SCP vult met dit onderzoek een lacune, omdat eerdere Nederlandse studies vaak gedateerd of kwalitatief beperkt waren.
Aan de hand van data uit het Arbeidsaanbodpanel (AAP) volgt het onderzoek twee cohorten werknemers tussen 2004 en 2018: starters (18–35 jaar) en ervaren werknemers (36–65 jaar). Over de hele linie blijkt dat vrouwen significant minder vaak leidinggevende functies bereiken. In de onderzochte periode bleef in beide leeftijdsgroepen 60–70 % van de niet-leidinggevenden vrouw, terwijl bij hogere managementlagen mannen relatief oververtegenwoordigd zijn. Bij topfuncties gaat het zelfs om 70 tot 74 % mannen.
Voltijds en overuren
Het SCP identificeert als belangrijkste verklarende factoren arbeidsduur en de cultuur van overwerken. Werknemers die voltijds werken en regelmatig veel uren extra maken, hebben een veel grotere kans om door te stromen naar leidinggevende posities. Dat is een norm waar vrouwen minder vaak aan voldoen, doordat zij vaker in deeltijd werken en minder overuren maken. Het rapport laat wel zien dat met een relatief grote deeltijdbaan (28–34 uur) doorgroei naar middenmanagement mogelijk blijft, maar dat topfuncties doorgaans gekoppeld zijn aan lange werkweken.
‘Minder ervaren’
De onderzoekers benadrukken dat het niet louter om individuele voorkeuren gaat: de perceptie van deeltijdwerkers als ‘minder ervaren’ speelt mee en vergroot de structurele ongelijkheid. Dit inzicht biedt aanknopingspunten voor organisaties die diversiteitsbeleid willen vormgeven, en benadrukt dat de inrichting van loopbanen en verwachtingen rond werkuren mee moeten veranderen om echte doorstroom te bevorderen.
Waarom dit onderzoek?
De ondervertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende en topfuncties is al jarenlang zichtbaar is, terwijl vrouwen in toenemende mate hoogopgeleid zijn en een groot deel van de beroepsbevolking vormen. Deze kloof staat haaks op maatschappelijke ambities rond gelijke kansen en inclusiviteit, en voedt het debat over structurele ongelijkheid op de arbeidsmarkt. De urgentie wordt versterkt doordat beleidsmakers, zoals het kabinet, ingrijpende maatregelen overwegen of invoeren — zoals quota — zonder dat altijd helder is welke mechanismen de doorstroming nou precies belemmeren.
Dit onderzoek biedt inzicht in hoe loopbanen daadwerkelijk vorm krijgen en in welke factoren bepalend zijn voor doorgroei naar leidinggevende posities. Het laat zien dat ongelijkheid niet alleen voortkomt uit expliciete discriminatie, maar ook uit hardnekkige organisatieculturen en impliciete normen rond voltijdswerk en overuren. Daarmee is het onderzoek relevant voor werkgevers, beleidsmakers en sociale partners die werk willen maken van diversiteit en gendergelijkheid, en die hun personeelsbeleid en functievormgeving hierop willen aanpassen.
Het SCP voerde het onderzoek uit met behulp van longitudinale gegevens uit het Arbeidsaanbodpanel (AAP), een grootschalig surveyonderzoek waarin werknemers over meerdere jaren worden gevolgd. Twee cohorten — jongere starters en oudere, ervaren werknemers — zijn tussen 2004 en 2018 geanalyseerd. Door loopbaanstappen, arbeidsduur, overwerk en functieniveau over de tijd te volgen, konden de onderzoekers patronen in doorstroom naar leidinggevende functies blootleggen en verschillen tussen mannen en vrouwen systematisch verklaren.
Auteurs
Gerelateerde publicaties
Een lange weg. De ondervertegenwoordiging van vrouwen in management en top nader verklaard
Lees verderEens deeltijd, altijd deeltijd
Lees verderRegie nemen, ruimte geven – Roep om een rechtvaardige verdeling
Lees verderDe veranderende arbeidsmarkt
Lees verderDe krapte als kans
Lees verderLeven lang ontwikkelen
Lees verder