Veel Nederlanders maken zich zorgen over klimaatverandering en vinden dat er anders geleefd moet worden. Tegelijkertijd blijkt duurzaam handelen in het dagelijks leven vaak weerbarstig. Er gaapt een kloof tussen wat mensen denken en wat zij doen. Dit onderzoek laat zien hoe groot die kloof is, bij wie die vooral voorkomt en welke factoren bepalend zijn voor duurzaam gedrag en veranderbereidheid. Daarbij is speciale aandacht voor financiële overwegingen, sociaal-demografische verschillen en de rol van religie en zingeving.
Financiële prikkels wegen zwaarder dan klimaatmotieven
Duurzaam gedrag van Nederlanders wordt vooral gestuurd door financiële overwegingen. Mensen zijn het meest bereid hun gedrag aan te passen wanneer niet-duurzaam gedrag duurder wordt dan duurzame alternatieven. Prijsprikkels blijken daarbij een sterkere invloed te hebben dan informatie over natuurrampen of morele oproepen. Besparen weegt voor veel mensen zwaarder dan het voorkomen van klimaatschade.
Grote kloof tussen duurzaam denken en duurzaam doen
Hoewel het gevoel van urgentie over klimaatverandering is toegenomen, vertaalt dit zich lang niet altijd in duurzaam gedrag. Vooral mensen met een hbo- of wo-opleiding en mensen met een hoger inkomen uiten veel zorgen over het klimaat en steunen klimaatbeleid, maar passen hun leefstijl relatief weinig aan. Bij mensen met een lager inkomen zien we juist het omgekeerde: zij gedragen zich gemiddeld duurzamer, vaak omdat duurzame keuzes ook de goedkoopste zijn. Zeggen is dus nog geen doen.
Beperkte veranderbereidheid, met verschillen tussen groepen
In bijna de helft van de situaties waarin verduurzaming mogelijk is, geven mensen aan hun gedrag niet te willen veranderen. Als zij dat wel doen, zijn zij het meest bereid minder vlees te eten en het minst bereid minder auto te rijden. Ouderen, vrouwen, stedelingen en mensen die zich al relatief duurzaam gedragen, zijn over het algemeen ook eerder bereid hun gedrag verder aan te passen. Jongeren en mensen met een hogere levensstandaard blijven hierin vaker achter.
Waarom dit onderzoek?
Zo onderzochten we
Het onderzoek combineert literatuurstudie, surveyonderzoek en vignettenonderzoek. Daarbij is gebruikgemaakt van gegevens uit het LISS-panel (Longitudinal Internet Studies for the Social sciences) van Centerdata. Respondenten kregen verschillende scenario’s voorgelegd om te onderzoeken hoe context, kosten, sociale normen en oproepen van overheid, wetenschap of maatschappelijke organisaties de veranderbereidheid beïnvloeden.
Gebruikte databestanden
Voor dit onderzoek zijn gegevens gebruikt uit het LISS-panel (BoD 2019 en 2023), aangevuld met verdiepende vignettenstudies. De bijlagen bevatten uitgebreide methodologische verantwoording en aanvullende analyses.
Auteurs
Maroesjka Versantvoort, Yvonne de Kluizenaar, Jurjen Iedema, Mirella Klomp (PThU), Thijs Tromp (PThU)
Millie Elsen, Natalia Kieruj, Lieke Heil en Isabel van den Heuvel (Centerdata)