Klimaatbeleid raakt het dagelijks leven van mensen, bijvoorbeeld via wonen, energie, mobiliteit en veiligheid. In Klimaat en samenleving brengt het Sociaal en Cultureel Planbureau in kaart hoe burgers aankijken tegen klimaatverandering, klimaatbeleid en de rol van de overheid. Het onderzoek wordt aangevuld met inzichten uit het symposium 'Klimaatadaptatie: ook een sociaal vraagstuk', waarin klimaatadaptatie nadrukkelijk is benaderd als een sociale en gezamenlijke opgave.
Belangrijkste inzichten uit Klimaat en samenleving
Brede steun, maar groeiende onvrede over beleid
Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat de overheid te weinig doet aan klimaatverandering en steunt veel klimaat- en energiemaatregelen. Tegelijkertijd is slechts een klein deel tevreden over wat de regering bereikt. Mensen missen vooral daadkracht, een consistente beleidskoers en een duidelijke langetermijnvisie. Wisselend beleid ondermijnt het vertrouwen en belemmert bereidheid om zelf te investeren in verduurzaming.
Zorgen over bestaanszekerheid en rechtvaardigheid
Veel mensen maken zich zorgen over de gevolgen van klimaatbeleid voor hun kosten van levensonderhoud. Die zorgen zijn groter onder mensen met lagere inkomens en praktisch geschoolden. Breed gedeelde rechtvaardigheidsprincipes zijn: de vervuiler betaalt, sterkste schouders dragen de zwaarste lasten en bescherming van mensen in een kwetsbare positie. Wanneer beleid als oneerlijk wordt ervaren, neemt de steun af.
Klimaatadaptatie: steun groot, paraatheid beperkt
Er is veel steun voor adaptatiemaatregelen zoals waterveiligheid en stedelijke vergroening. Tegelijkertijd bereiden relatief weinig mensen zich actief voor op risico’s zoals overstromingen. Verschillen in risicoperceptie en -paraatheid tussen groepen kunnen leiden tot nieuwe ongelijkheden.
Inzichten uit het symposium Klimaatadaptatie: ook een sociaal vraagstuk
Klimaatadaptatie is ook een sociale opgave
Tijdens het symposium werd benadrukt dat klimaatadaptatie niet alleen draait om dijken en infrastructuur, maar ook om sociale factoren zoals risicoperceptie, sociale cohesie en toegang tot informatie. Investeren in sociale infrastructuur vergroot de maatschappelijke veerkracht.
Kwetsbare groepen vragen gerichte aandacht
Zonder gerichte inzet bestaat het risico dat klimaatadaptatie ongelijkheid vergroot. Informatie en maatregelen bereiken theoretisch opgeleiden vaak beter dan andere groepen. Maatwerk en inclusieve communicatie zijn daarom cruciaal.
Samenwerking als sleutel
Het symposium benadrukte het belang van samenwerking tussen overheden, burgers en maatschappelijke organisaties. Klimaatadaptatie vraagt om gedeeld eigenaarschap en duidelijke rolverdeling, waarbij de overheid richting geeft en faciliteert.
Waarom dit onderzoek?
Klimaatverandering vergroot de risico’s op extreme weersomstandigheden, overstromingen en hittestress. Tegelijkertijd staan draagvlak en vertrouwen in klimaatbeleid onder druk. Inzicht in de ervaringen, zorgen en verwachtingen van burgers is noodzakelijk om beleid te ontwikkelen dat effectief, uitvoerbaar en maatschappelijk legitiem is.
Door burgerperspectieven centraal te stellen en deze te verbinden met inzichten uit wetenschap en praktijk, biedt dit onderzoek aanknopingspunten voor klimaatbeleid dat rekening houdt met sociale verschillen. De combinatie van onderzoek en symposium laat zien dat rechtvaardigheid, sociale cohesie en gezamenlijke verantwoordelijkheid cruciale voorwaarden zijn voor een veerkrachtige samenleving.
Het SCP voerde een grootschalig vragenlijstonderzoek uit onder een representatieve groep burgers in Nederland. Daarbij is gekeken naar zorgen, opvattingen, ervaren invloed, steun voor maatregelen en gedrag rond klimaatmitigatie en klimaatadaptatie. De bevindingen zijn verdiept en besproken tijdens het symposium Klimaatadaptatie: ook een sociaal vraagstuk, georganiseerd door SCP, WRR en WKR, met bijdragen van overheden, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties.
