In ‘De krapte als kans’ onderzoekt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) hoe Nederlandse werkgevers in een krappe arbeidsmarkt omgaan met arbeidsvoorwaarden als arbeidsduur en contractvorm. Het SCP wil zo beter begrijpen welke rol werkgevers spelen bij het overeenkomen van arbeidsvoorwaarden. Het onderzoek laat ook zien hoe de krapte kan worden benut om te komen tot betere arbeidsmarktuitkomsten voor werknemers én werkgevers. De uitkomsten helpen overheid en maatschappelijke organisaties beleid en praktijk vorm te geven.
Uit het onderzoek blijkt dat werkgevers vrouwen relatief vaak deeltijdbanen aanbieden. Jongeren en mensen met een migratieachtergrond krijgen vaker flexibele contracten. Dit komt deels door de aard van werk in sectoren zoals zorg en schoonmaak. Maar werkgevers nemen ook vaak aan dat dat is wat werknemers willen, en dat klopt lang niet altijd. Veel werknemers hebben juist liever een vast contract, ook jongeren.
Sneller vast contract
Aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt zet werkgevers onder druk om het aanbieden van al te veel flexibele contracten te herzien. Werkgevers geven nieuwkomers sneller een vaste arbeidsovereenkomst, die vaker ook meer uren werk biedt. Dat biedt kansen om personeelstekorten te verminderen, en tegelijkertijd de arbeidsvoorwaarden te verbeteren.
Langer werken loont
Het rapport laat tevens zien dat veel deeltijdwerkers er financieel op vooruitgaan als ze langer gaan werken, ook al veronderstellen veel mensen dat dit niet zo is. Rekenhulpen kunnen in dergelijke gevallen helpen deze voordelen inzichtelijk te maken en het gesprek tussen werkgever en werknemer hierover te stimuleren
Waarom dit onderzoek?
Door dit onderzoek wil het SCP leren begrijpen hoe werkgevers omgaan met krapte op de arbeidsmarkt, en in hoeverre zij bereid zijn arbeidsvoorwaarden aan te passen om hun vacatures vervuld te krijgen. Er is gekeken of krapte kan worden ingezet als ‘hefboom ‘voor structurele verbeteringen, zoals meer vaste contracten en uitbreiding van uren. Nu wordt een tekort aan arbeidskrachten nog vaak alleen maar gezien als een tijdelijk probleem dat ad hoc met noodoplossingen wordt bestreden.
De urgentie van dit onderzoek zit in de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt. Tekorten in sectoren als zorg, onderwijs en dienstverlening zetten publieke voorzieningen en economische groei onder druk. Tegelijkertijd werkt een grote groep mensen minder uren dan zij zouden willen. Anderen hebben een onzeker of tijdelijk contract. Juist als werkgevers moeite hebben personeel te vinden, ontstaat er een mogelijkheid om vastgeroeste praktijken te doorbreken. Het onderzoek laat zien dat zo’n moment kan worden benut om arbeid beter te verdelen. Daarnaast kan werk zekerder worden gemaakt. Dat is zowel maatschappelijk als economisch urgent.
Dit onderzoek raakt aan kernvragen over de inrichting van werk in Nederland: wie werkt hoeveel uur, met welke contractvorm, en met welke mate van zekerheid? Keuzes die werkgevers maken over deeltijd- en flexwerk hebben directe gevolgen voor inkomenszekerheid, economische zelfstandigheid, loopbaanperspectieven en gender- en kansen(on)gelijkheid. Het onderzoek legt structurele patronen bloot in hoe werkgevers opereren. Het laat zien dat vrouwen vaak deeltijdwerk krijgen, en jongeren en mensen met een migratieachtergrond veel flexwerk doen. Daarmee levert het onderzoek kennis die nodig is voor onderbouwd arbeidsmarkt- en emancipatiebeleid.
Voor dit onderzoek is zowel kwalitatief als kwantitatief onderzoek gedaan onder werkgevers in verschillende sectoren. Het SCP gebruikte daarbij zijn interviews en analyses om inzicht te krijgen in motieven, aannames en afwegingen van werkgevers over deeltijd- en flexwerk. Deze bevindingen zijn naast bredere arbeidsmarktgegevens en bestaand onderzoek gelegd. Daardoor worden praktijken en structurele patronen zichtbaar.
Gerelateerde publicaties
De veranderende arbeidsmarkt
Eens deeltijd, altijd deeltijd
